Câu chuyện về tiền giấy của Hồ Quý Ly


Câu chuyện về tiền giấy của Hồ Quý Ly

Tiền giấy "Thông bảo hội sao" gắn liền với nhân vật lịch sử Hồ Quý Ly. Loại tiền này được phát hành từ năm 1396 cuối thời Nhà Trần và tiếp tục được triển khai khi Nhà Hồ thành lập.

Tiền "Thông bảo hội sao" bao gồm các loại như sau:
- Loại 10 đồng: Vẽ rau rong
- Loại 30 đồng: Vẽ thủy ba
- Loại một tiền: Vẽ đám mây
- Loại hai tiền: Vẽ con rùa
- Loại ba tiền: Vẽ con lân
- Loại 5 tiền: Vẽ con phượng
- Loại một quan: Vẽ con rồng.

Một số người nói ông là “nhà cách mạng lỗi lạc với tầm nhìn đi trước thời đại nhiều thế kỷ”, phát hành tiền giấy là cuộc cách mạng về tiền tệ "Còn người dân, do không chấp nhận sự thay đổi quá mau lẹ này, và chưa nhận ra tiện lợi do tiền giấy mang lại, nên mới phản đối."

Đó có phải là những lời ca ngợi hơi quá trong bối cảnh khát khao cải cách và đổi mới đất nước và do "dân ta khi đó trình độ hạn chế" nên Nhà Hồ thất bại?

1. Mục đích của Hồ Quý Ly khi phát hành tiền giấy:
Có 03 lý do được các nhà nghiên cứu đưa ra:
- Chủ trương thu gom đồng để đúc vũ khí và dùng tiền giấy để tập trung tài nguyên cho quân sự.
- Tiền đồng trong kho của triều đình Nhà Trần để lại đã cạn, hai núi Thiên Kiện và Khuấn Mai bị lở, bít kín cửa hang nơi Hoàng đế Trần Nghệ Tông đã chôn giấu tiền khi chạy nạn quân Chiêm Thành.
- Hồ Quý Ly thực sự mong muốn thực hiện cải cách chế độ tiền tệ như những mặt đời sống xã hội mà ông đã làm như văn hóa, giáo dục, ruộng đất.

Dù nguyên nhân là gì thì có 02 điều phải thừa nhận:
- Tiền giấy không phải phát minh mới, Trung Quốc đã có từ lâu. Nước láng giềng Nhà Minh khi đó đã lưu hành rộng rãi tiền giấy.
- Chính sách tiền giấy của Hồ Quý Ly không được nhân dân chấp nhận.

2. Tại sao Hồ Quý Ly thất bại trong việc phát hành tiền giấy?
- Phá vỡ quy luật lưu thông của thị trường
Các nhà nghiên cứu lịch sử cho rằng tiền giấy có từ thời Nhà Đường (Trung Quốc) sau đó đi theo "con đường tơ lụa" để phổ biến ra Châu Âu và khắp nơi trên thế giới. Quá trình đó diễn ra trong một thời gian rất dài để người dân thích nghi dần, ban đầu là giới thương gia, quý tộc, và quan lại sau đó mới đến công chúng.

Tờ giấy có thể có giá trị bằng một lượng tiền vàng, bạc và đồng. Để công chúng chấp nhận điều đó phải trải qua sự tiếp xúc làm quen đến chấp nhận lưu hành, phát triển.

Hành động của Hồ Quý Ly là mệnh lệnh hành chính, mang tính chất khá cực đoan, cưỡng ép, chưa được sự tín nhiệm của người dân, không phù hợp với quy luật thị trường. Không phải chỉ vẽ ra mất tờ giấy in rồng in phượng rồi nói rằng đó là tiền thì công chúng sẽ chấp nhận đó là tiền.

- Cơ chế đổi tiền sai lầm.
Đại Việt Sử Ký Toàn Thư chép: "Khi tiền giấy đã in xong, hạ lệnh cho dân được đem tiền thực đổi lấy tiền giấy: cứ một quan tiền thực chất đổi lấy tiền giấy một quan hai tiền".
Việc bơm một lượng 20% tiền dư vào nền kinh tế gây nên tình trạng lạm phát và rối loạn trong giao thương quốc gia. Điều này cũng gây hiểu lầm cho dân chúng rằng giá trị tiền giấy thấp hơn tiền đồng cũ.

- Hồ Quý Ly có phát hành tiền đồng !
Chính sách của Hồ Quý Ly là "Cấm tuyệt tiền đồng, không được chứa lén, tiêu vụng, tất cả thu hết về kho Ngao Trì ở kinh thành và trị sở các xứ…".
Thế nhưng qua các nghiên cứu khảo cổ học thì thời đó Hồ Quý Ly vẫn phát hành tiền đồng “Thánh Nguyên Thông Bảo”.
Mục đích phát hành tiền kim loại Thánh Nguyên thông bảo là có thể là để quảng bá niên hiệu Thánh Nguyên triều đại mới tới thần dân. Việc làm này gây mâu thuẫn trong nhân dân.

- Người dân không tin tưởng vào giá trị của tiền thời Hồ Quý Ly vì:
+ Dễ rách, nát, khó bảo quản.
+ Bên Nhà Minh, tiền giấy đã quen thuộc với người dân và tiền giấy có thể mang đổi ra tiền đồng nhưng tiền giấy của Hồ Quý Ly không được chuyển đổi ngược lại ra tiền đồng. Điều này khiến người dân không tin tưởng vào đồng tiền giấy mà họ bị bắt buộc phải sử dụng
+ Tiền giấy hiện đại có vàng làm cơ chế đảm bảo, cùng với niềm tin vào cơ quan quản lý và các cơ chế kiểm soát việc in tiền của Nhà nước. Nhưng thời Hồ Quý Ly thì không có.
+ Tiền giấy của Hồ Quý Ly dễ bị làm giả. Mặc dù có quy định "Nếu người nào làm giả tiền giấy hoặc tàng trữ riêng hoặc tiêu dùng riêng thì phải tội tội tử hình" thế nhưng không đủ để răn đe tội phạm. Do vậy tiền bị làm giả nhiều.

- Yếu tố chính trị
Do Nhà Hồ chiếm ngôi Nhà Trần nên không được lòng công chúng.

- Chính sách "thu thuế" của Nhà Hồ để khuyến khích người dân dùng tiền giấy hay để "chiếm đoạt" tài sản của người dân?
Sách Đại Việt sử ký toàn thư chép:
"Triều trước, mỗi mẫu thu 3 thăng thóc, nay thu 5 thăng. Bãi dây, triều trước thu mỗi mẫu 9 quan hoặc 7 quan tiền, nay thu hạng thượng đẳng mỗi mẫu 5 quan tiền giấy, hạng trung đẳng mỗi mẫu 4 quan tiền giấy, hạng hạ đẳng 3 quan tiền giấy. Tiền nộp hằng năm của đinh nam trước thu 3 quan, nay chiếu theo số ruộng, người nào chỉ có 5 sào ruộng thì thu 5 tiền giấy; từ 6 sào đến 1 mẫu thì thu 1 quan;1 mẫu 1 sào đến 2 mẫu thu 2 quan; từ 2 mẫu 1 sào đến 2 mẫu 5 sào thu 2 quan 6 tiền; từ 2 mẫu 6 sào trở lên thu 3 quan. Đinh nam không có ruộng và trẻ mồ côi, đàn bà góa, thì dẫu có ruộng cũng thôi không thu".

Hồ Quý Ly ra chính sách giảm các khoản thuế thu bằng tiền giấy, nhưng lại tăng các khoản thu bằng thóc. “mỗi mẫu thu 3 thăng thóc, nay thu 5 thăng”. Khi giảm thuế, giảm tô tiền giấy thì triều đình không mất gì mà lại được tiếng thơm với dân. Bằng chính sách này, Hồ Quý Ly chuyển những tờ giấy vẽ rồng vẽ phượng "vô giá trị" cho người dân, và lấy về cho mình thóc gạo .

Kết luận: Chính sách tiền giấy của Nhà Hồ như lời nhận xét của sử gia Phan Huy Chú: "Quý Ly không xét đến sự lợi hại, chỉ mộ cái hư danh là sáng tác, làm ra tiền giấy, rồi cũng úng tắc ngay, không lưu thông được, chỉ làm cho dân xôn xao, không phải là chế độ để làm cho nước được bình trị"

Nguồn tham khảo, tra cứu:
- Đại Việt Sử Ký Toàn Thư.
- Lịch sử Việt Nam Toàn Tập.
- Lịch sử hơn 600 năm của tiền giấy Việt nam.



Nguồn : group Tìm hiểu về lịch sử Việt Nam (The history of Vietnam)

Nếu thấy hay thì hãy chia sẻ nội dung này bạn nhé !


Xem Thêm những ảnh xưa cùng chuyên mục Nghiên Cứu Lịch sử khác