Đường Mạc Cửu xưa bắt qua Cầu Malabar (Chà Và) ở Chợ Lớn cách đây gần 150 năm


Một số ảnh xưa về con đường Mạc Cửu và Cầu Malabar từ cuối thế kỷ 19 cho ai thích tìm hiểu, những thăng trầm về lịch sử Cầu Malabars và Chợ Lớn, ở những năm đầu của thế kỷ 19 vùng Chợ Lớn đã rất đông đúc và nhộn nhịp, trong Gia Định thành thông chí (Thành trì chí) soạn khoảng năm 1820 của tác giả Trịnh Hoài Đức đã ghi chép lại.

- Sơ lược lịch sử "Chợ Lớn"



Từ trước năm 1698, ở Đề Ngạn (mà sau này gọi là Chợ Lớn) đã có làng Minh Hương của người Hoa (vì không thần phục nhà Thanh), họ đã rời bỏ Trung Quốc sang định cư ở miền Nam Việt Nam, tuy nhiên vùng đất ấy trở nên đông đúc kể từ khi người Hoa ở Cù Lao Phố (tức Biên Hòa ngày nay) chạy tới đây lánh nạn sau khi nơi ở của họ bị quân Tây Sơn tàn phá năm 1776, rồi do nhu cầu, người Hoa lập chợ (hay phát triển chợ có đã từ trước) để trao đổi hàng hóa, so với chợ Tân Kiểng của người Việt thì chợ Sài Gòn (khu vực Bưu điện Chợ Lớn ngày nay) có lớn hơn nên được người dân gọi là Chợ Lớn, sau đó, tên chợ cũng được dùng để chỉ vùng đất mà nó tọa lạc, theo học giả Vương Hồng Sển, thì "Chợ Lớn như nay ta còn gọi, đối với Hoa kiều là Thầy Ngôồn (Đề Ngạn) hay Xi Cóon (Tây Cống), còn sách cũ Pháp viết là Cholon hay Cholen, Cho Leun".

Thành phố Chợ Lớn thành lập ngày 6 tháng 6 năm 1865, đến ngày 20 tháng 10 năm 1879, Thống đốc Nam Kỳ Le Myre de Vilers ra Nghị định công nhận thành phố Chợ Lớn (ville de Chợ Lớn) là đô thị loại 2 (municipalité de 2e classe) ngang cấp tỉnh, cùng với các thành phố Đà Nẵng và Phnom Penh được thành lập sau này của xứ Đông Dương thuộc Pháp,đứng đầu thành phố là viên Thị trưởng (Maire), do Thống đốc Nam Kỳ đề cử và Toàn quyền Đông Dương bổ nhiệm. Thành phố Chợ Lớn là đơn vị hành chính tách biệt hẳn với tỉnh Chợ Lớn. Tuy nhiên trụ sở các cơ quan chính quyền của tỉnh Chợ Lớn đều đặt tại Thành phố Chợ Lớn, ngày 1 tháng 7 năm 1882, tuyến đường xe điện đầu tiên ở Việt Nam dài 5 km, rộng 1 m, nối Sài Gòn và Chợ Lớn bắt đầu hoạt động, theo Bến Nghé xưa của Sơn Nam thì Giữa Sài Gòn và Chợ Lớn phía đất thấp, chưa có dự kiến nên nối liền, còn ruộng lúa với người cày, ao nuôi vịt, ngọn rạch cạn, đợi đến năm 1916 mới bắt đầu đắp đường, trải đá ong... (Đó là đường Galliéni, nay là Trần Hưng Đạo).

Đến năm 1930, hai Thành phố Sài Gòn và Chợ Lớn đã giáp nhau ở chỗ nay là đường Nguyễn Văn Cừ. Ngày 27 tháng 4 năm 1931, khu Sài Gòn-Chợ Lớn được thành lập lại theo Sắc lệnh của Tổng thống Pháp. Đứng đầu khu là một Khu trưởng, do Toàn quyền Đông Dương bổ nhiệm. Khu trưởng là Chủ tịch Hội đồng quản lý khu Sài Gòn-Chợ Lớn. Chức Thị trưởng vẫn còn tồn tại đến năm 1934, nhưng một số quyền hạn của chức này chuyển sang cho Khu trưởng, kể từ năm 1956, theo học giả Vương Hồng Sển, Chợ Lớn bị lấy đi một phần nhập với Gia Định, còn một phần nhập với Tân An làm ra tỉnh Long An. Riêng thành phố Chợ Lớn (nơi có chợ Bình Tây ngày nay) thì nhập với Sài Gòn làm thành Đô thành Sài Gòn

- Cầu Malabar nối khu sau Chợ Lớn và Xóm Củi Q.8 - nay Cầu Chà Và.



Cách đây gần 150 năm trước cây cầu được xây và cách trấn về phía nam 12 dặm ở hai bên tả hữu đường cái quan, là đường phố lớn, thẳng suốt 3 đường, giáp đến bến sông, một đường ngang ở giữa, một đường đi dọc theo sông, trước đây cầu Malabars nằm thẳng phía trước đường Mạc Cửu, đường dốc lên cầu nằm dọc Bến Mỹ Tho (Quai de Mytho / Bến Lê Quang Liêm / sau 1975 là bến Trần Văn Kiểu ngày nay là Đại lộ Đông Tây, đầu cầu bên kia nối vào đường Cần Giuộc.

Cầu Malabars nằm cách cầu Chà Và sau này khoảng 5 mét người Nam Kỳ và người Tàu ở chung lộn dài độ 3 dặm, hàng hóa thời này bày bán có: gấm, đoạn, đồ sứ, giấy má, châu báu trang sức, hàng sách vở, tiệm thuốc, tiệm trà, tiệm hủ tíu, hai đầu nam bắc bến sông không gì là không có. Đầu phía bắc đường lớn của bổn phố có miếu Quan Đế và 3 hội quán: Phúc Châu, Quảng Đông, và Triều Châu chia đứng hai bên tả hữu; phía tây ở giữa đường lớn có miếu Thiên Hậu, gần phía tây có hội quán Ôn Lăng, đầu phía nam đường phố lớn về phía tây có hội quán Chương Châu, gặp ngày tốt, đêm trăng, như Tam nguyên, rằm, mùng một thì treo đèn đặt án, tranh đua kỳ xảo trông như là cây lửa, cầu sao, thành gấm, hội quỳnh, kèn trống huyên náo, nam nữ dập dìu, thật là một phố lớn nơi đô hội náo nhiệt.

Kính mời quý vị xem bộ ảnh hiếm về con đường Mạc Cửu xưa bắt qua Cầu Malabar ở Chợ-Lớn cách đây gần 150 năm.




Nguồn : Page Sài Gòn Xưa

Nếu thấy hay thì hãy chia sẻ nội dung này bạn nhé !


Xem Thêm những ảnh xưa cùng chuyên mục Sài Gòn Xưa khác