Hình ảnh lịch sử Tỉnh KonTum


LỊCH SỬ:

Về nguồn gốc tên gọi "Kon Tum", theo ngôn ngữ Ba Na thì Kon là làng, Tum là hồ, chỉ tên gọi một ngôi làng gần một hồ nước cạnh dòng sông Đăk Bla mà hiện nay là làng Kon Kơ Nâm ở thành phố Kon Tum.

Vùng đất Kon Tum ngày xưa là vùng đất hoang vắng, đất rộng, người thưa với sự sinh sống của các dân tộc bản địa gồm :Xơ Đăng, Bana, Gia Rai,Giẻ Triêng, Brâu, Rơ Măm.
Mỗi dân tộc gắn với một vùng cư trú khác nhau. Thiết chế xã hội cổ truyền của người dân bản địa nơi đây là tổ chức làng (kon), mang tính biệt lập, do một già làng là người có uy tín nhất trong làng, đứng đầu. Đất rộng người thưa, cách biệt với bên ngoài bởi rừng rậm và núi non hiểm trở, các làng bản địa là những xã hội thu nhỏ, chưa có một chính quyền liên minh trong khi chính quyền các quốc gia hùng mạnh xung quanh như Đại Việt, Chân Lạp, Chiêm Thành, Vạn Tượng chưa vươn tầm kiểm soát đến đây.

Tuy nhiên, do vị trí vùng đệm giữa Chiêm Thành và Chân Lạp, các bộ tộc tại Kon Tum thường trở thành mục tiêu các cuộc cướp bóc và buôn bán nô lệ. Mãi đến thế kỷ 12, sau khi đánh bại được Chân Lạp, Chiêm Thành mới toàn quyền ảnh hưởng trên toàn vùng Tây Nguyên, đặc quyền đô hộ lên vùng này.

Năm 1471, sau khi vua Lê Thánh Tông chinh phạt Chiêm Thành, đẩy lùi chính quyền Chiêm Thành về phía Nam (tương ứng vùng từ Khánh Hòa đến Bình Thuận ngày nay), đã cử các sứ thần thu phục các bộ tộc ở Tây Nguyên và sáp nhập vùng đất này vào lãnh thổ của Đại Việt.

Mặc dù vậy, do chủ yếu tập trung thiết lập chính quyền trên các vùng đất mới ở duyên hải, triều đình Đại Việt chưa thực sự thiết lập quyền kiểm soát. Các cư dân bản địa vẫn được tự trị và hòa hợp hơn với người Kinh, vốn chịu ảnh hưởng văn hóa lên án việc cướp bóc và bắt nô lệ. Các quan viên được bổ chức trấn nhậm, chủ yếu chỉ mang tính hình thức khẳng định chủ quyền.
Năm 1540, triều đình Lê Trung hưng từ bổ Bùi Tá Hán làm tuần tiết xứ Nam - Ngãi được kiêm quản luôn cả các dân tộc miền núi (Trung Sơn - Tây Nguyên).

Mãi đến phong trào khởi nghĩa Tây Sơn (1771-1786), ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ và Nguyễn Lữ cử nhiều sứ giả đến tăng cường quan hệ hợp tác đồng minh với các bộ tộc vùng này nhằm tạo một hậu cứ vững chắc làm bàn đạp tiến xuống duyên hải, đồng thời mộ quân và tài lực phục vụ cho chiến tranh.

Thời Thiệu Trị, năm 1840, triều đình Huế cho lập Bok Seam, một người Bana làm quan cai trị các bộ tộc Tây Nguyên, đồng thời cho phép người Kinh và bộ tộc được phép tự do quan hệ mua bán, trao đổi.

Trong thời gian này, các giáo sĩ Thiên Chúa Giáo cũng tìm cách mở đường lên cao nguyên để truyền đạo, trong đó có cả Kon Tum.
Lịch sử Giáo Hội Công Giáo tại Việt Nam ghi nhận, sau chuyến mở đường năm 1848, 2 linh mục Pháp và 7 thầy giảng người Việt đã đến Kon Tum và đặt cơ sở tôn giáo tại đây vào năm 1850.
Hai trong 4 trung tâm truyền giáo đầu tiên được đặt ở vùng Kon Tum ngày nay: Kon Kơ Xâm (do linh mục Combes phụ trách, truyền giáo bộ tộc Bahnar-Jơlơng) và Kon Trang (do linh mục Dourisboure phụ trách, truyền giáo bộ tộc Xơ Đăng).

Sau khi nắm được toàn quyền thực dân ở Đại Nam, người Pháp bắt đầu mở rộng quyền kiểm soát và tiến lên khai thác vùng Tây Nguyên.

Năm 1888, một nhà phiêu lưu người Pháp là Mayréna xin phép chính quyền Pháp đi thám hiểm khu vực Tây Nguyên để thỏa thuận với các dân tộc thiểu số ở đây và được Toàn quyền Đông Dương lúc đó là Ernest Constans chấp thuận.
Bằng các tiểu xảo, Mayréna đã thu phục được một số bộ tộc thiểu số (cụ thể là hai dân tộc Ba Na và Xơ Đăng) và thành lập ra Vương quốc Sedang với Mayréna làm vua, lấy hiệu là Vua Marie đệ nhất, vua Sedang.

Thủ đô của Vương quốc Sedang tại làng Long Răng, hiện nay là làng Kon Gu, xã Ngok Wang, huyện Đắk Hà tỉnh Kon Tum, lấy tên là Pelei Agna hay thành phố vĩ đại, một số nguồn nói rằng tên thủ đô của vương quốc Sedang là Maria Pelei.

Sau đó, Mayréna quay về Quy Nhơn và thuyết phục chính quyền thực dân Pháp mua lại vương quốc Sedang. Sau khi Pháp từ chối đề nghị này, Mayréna sang Hồng Kông với ý định bán lại vương quốc Sedang cho người Anh.
Nhân dịp này, công sứ Quy Nhơn Guiomar đã tìm cách ngăn chặn Mayréna trở về, đồng thời đặt quyền kiểm soát Tây Nguyên, dưới quyền công sứ Quy Nhơn.
Năm 1892, chính quyền thực dân Pháp cho đặt tòa đại lý hành chính Kon Tum, do một giáo sĩ người Pháp là Vialleton (tên Việt: Truyền) phụ trách, trực thuộc tòa công sứ Bình Định.

Ngày 4 tháng 7 năm 1904, chính quyền thực dân Pháp thành lập tỉnh Plei Ku Der, do một công sứ Pháp là Leon Plantié nắm quyền cai trị, gồm hai tòa đại lý hành chính mới thành lập là Kon Tum (trước đây thuộc Bình Định) và Cheo Reo (trước đây thuộc Phú Yên).

Ngày 25 tháng 4 năm 1907, chính quyền thực dân Pháp lại bãi bỏ tỉnh Plei Ku Der. Toàn bộ đất đai của tỉnh Plei Ku Der gồm hai tòa đại lý hành chính Kon Tum và Cheo Reo được sáp nhập trở lại hai tỉnh Bình Định và Phú Yên như trước đó. Ở tòa đại lý Kon Tum, viên đại lý đầu tiên là Guenot.

Ngày 9 tháng 2 năm 1913, chính quyền thực dân Pháp chính thức thành lập tỉnh Kon Tum, bao gồm đại lý hành chính Kon Tum tách ra từ Bình Định, đại lý hành chính Cheo Reo tách ra từ Phú Yên, và đại lý hành chính Buôn Ma Thuột.

Năm 1917, Pháp thành lập tòa đại lý hành chính An Khê, gồm huyện Tân An và khu vực người dân tộc thiểu số đặt dưới quyền cai trị của công sứ Kon Tum.
Ngày 2 tháng 7 năm 1923, thành lập tỉnh Đắk Lắk trên cơ sở tách đại lý Buôn Ma Thuột khỏi tỉnh Kon Tum.

Ngày 3 tháng 12 năm 1929, thị xã Kon Tum được thành lập, trên thực tế chỉ là thị trấn, gồm tổng Tân Hương và một số làng dân tộc thiểu số phụ cận.
Ngày 25 tháng 5 năm 1932, tách đại lý Pleiku ra khỏi tỉnh Kon Tum để thành lập tỉnh Pleiku.

Đến ngày 9 tháng 8 năm 1943, đại lý hành chính An Khê được tách khỏi tỉnh Kon Tum, sáp nhập vào tỉnh Pleiku. Lúc này tỉnh Kon Tum chỉ còn lại tổng Tân Hương và toàn bộ đất đai vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Ngày 3 tháng 2 năm 1929, theo nghị định của Khâm sứ Trung Kỳ, tổng Tân Hương được lập thành thị trấn Kon Tum, từ đó thị trấn Kon Tum trở thành tỉnh lị của tỉnh Kon Tum.

Sau khi Hiệp định Giơnevơ được ký kết, phía Quốc Gia Việt Nam tiếp quản Kon Tum. Năm 1958 dưới thời Việt Nam Cộng hòa, bộ máy hành chính tỉnh Kon Tum được chia thành tòa hành chính Kon Tum - bộ máy hành chính cấp tỉnh, bên dưới gồm các quận Kon Tum, Đăk Tô, Konplong và Đăk Sút.

Năm 1958, Việt Nam Cộng hòa thành lập quận Toumơrông. Năm 1959, tiếp tục lập thêm quận Chương Nghĩa.

Năm 1960, quận Konplong bị xóa bỏ.

Năm 1961, tỉnh Kon Tum còn lại 4 đơn vị hành chính cấp quận là Kon Tum, Đăk Tô, Đăk Sút, Toumơrông.

Năm 1972, Việt Nam Cộng Hòa đổi tên chi khu Đăk Pét thành quận Đăk Sút để mở rộng chức năng về hành chính.

Năm 1975, tỉnh Kon Tum sáp nhập với tỉnh Gia Lai thành tỉnh Gia Lai - Kon Tum, trên địa bàn tỉnh có thị xã Kon Tum và 3 huyện: Đắk Glei, Đăk Tô, Kon Plông.

(Tài liệu của @Phóng Viên Chiến Trường sưu tầm)

 Kontum 1971 - Tan Canh with Dak To 1 and Dak To 2   photo by tellico
Kontum 1971 - Tan Canh with Dak To 1 and Dak To 2 photo by tellico
 Kontum 1971 - (nay là Đắk Kan, Kon Tum)
Kontum 1971 - (nay là Đắk Kan, Kon Tum)


 KONTUM 1967-68     by James Loesch
KONTUM 1967-68 by James Loesch
 KONTUM 1967-68     by James Loesch
KONTUM 1967-68 by James Loesch
 KONTUM 1967-68     by James Loesch
KONTUM 1967-68 by James Loesch
 KONTUM 1967-68     by James Loesch
KONTUM 1967-68 by James Loesch
 KONTUM 1967-68 - I took a walk thru a very small village that struck me as being from the dark ages.    by James Loesch
KONTUM 1967-68 - I took a walk thru a very small village that struck me as being from the dark ages. by James Loesch


KONTUM 1967-68 - by James Loesch

 KONTUM 1967-68 - by James Loesch
KONTUM 1967-68 - by James Loesch
 KONTUM 1967-68 - by James Loesch
KONTUM 1967-68 - by James Loesch
 KONTUM 1967-68 - by James Loesch
KONTUM 1967-68 - by James Loesch
 KONTUM 1967-68 - by James Loesch
KONTUM 1967-68 - by James Loesch
 KONTUM 1967-68 - by James Loesch
KONTUM 1967-68 - by James Loesch
 KONTUM 1967-68 - by James Loesch
KONTUM 1967-68 - by James Loesch
 KONTUM 1967-68 - by James Loesch - The beautiful and hairy Central Highlands
KONTUM 1967-68 - by James Loesch - The beautiful and hairy Central Highlands
KONTUM 1967-68 - by James Loesch A montagnard village ( french for "people of the mountains" ) in the Central Highlands.
 KONTUM 1967-68 - by James Loesch
KONTUM 1967-68 - by James Loesch
 KONTUM 1967-68 - by James Loesch   Dakto air strip and our base.
KONTUM 1967-68 - by James Loesch Dakto air strip and our base.
 KONTUM 1967-68 - by James Loesch   Dak To Airstrip c123 ready for takeoff.  To the left of the plane is the fuel and ammo depot where we would rearm the ships rockets and M60 machine ammo and then hover back to the other side of the strip where we parked.
KONTUM 1967-68 - by James Loesch Dak To Airstrip c123 ready for takeoff. To the left of the plane is the fuel and ammo depot where we would rearm the ships rockets and M60 machine ammo and then hover back to the other side of the strip where we parked.


 Kontum tháng 2/1968
Kontum tháng 2/1968
 KonTum 1972
KonTum 1972
 KonTum 1972
KonTum 1972
 KonTum 1972    (13/5/1972) Một bé gái gục xuống ngủ trong khi chờ được di tản khỏi thành phố Kontum vùng cao nguyên Nam VN. (UPI Photo)
KonTum 1972 (13/5/1972) Một bé gái gục xuống ngủ trong khi chờ được di tản khỏi thành phố Kontum vùng cao nguyên Nam VN. (UPI Photo)
 Ngày 7/6/1972 -- CƠN ĐẠI KHÁT- Một chú bé tỵ nạn VN nốc ừng ực nước từ một chai rượu cũ dùng làm chai đựng nước tại Kontum gần đây. Chú bé và gia đình cùng với những người tỵ nạn khác chờ đợi tại một sân banh tại thị xã KonTum để được di tản khỏi thành phố miền trung cao nguyên này. Hôm thứ tư Nam VN nói rằng họ đã đẩy lui toàn bộ quân BV ra khỏi Kontum sau 12 ngày đánh nhau trên đường phố. (AP Wirephoto)
Ngày 7/6/1972 -- CƠN ĐẠI KHÁT- Một chú bé tỵ nạn VN nốc ừng ực nước từ một chai rượu cũ dùng làm chai đựng nước tại Kontum gần đây. Chú bé và gia đình cùng với những người tỵ nạn khác chờ đợi tại một sân banh tại thị xã KonTum để được di tản khỏi thành phố miền trung cao nguyên này. Hôm thứ tư Nam VN nói rằng họ đã đẩy lui toàn bộ quân BV ra khỏi Kontum sau 12 ngày đánh nhau trên đường phố. (AP Wirephoto)


 Kontum, Mùa hè đỏ lửa 1972  Một tù binh Bắc Việt đã bị các Chiến sĩ SĐ23BB QL.VNCH bắt sống tại mặt trận.
Kontum, Mùa hè đỏ lửa 1972 Một tù binh Bắc Việt đã bị các Chiến sĩ SĐ23BB QL.VNCH bắt sống tại mặt trận.
 Kontum, Mùa hè đỏ lửa 1972  Đồng bào chờ di tản
Kontum, Mùa hè đỏ lửa 1972 Đồng bào chờ di tản
 Kontum, Mùa hè đỏ lửa 1972    Vietnam War Central Highlands Siege of Kontum Montagnard refugees and United States helicopter evacuation.
Kontum, Mùa hè đỏ lửa 1972 Vietnam War Central Highlands Siege of Kontum Montagnard refugees and United States helicopter evacuation.
 Kontum, Mùa hè đỏ lửa 1972  Di tản đồng bào khỏi khu vực giao tranh
Kontum, Mùa hè đỏ lửa 1972 Di tản đồng bào khỏi khu vực giao tranh
 Kontum, Mùa hè đỏ lửa 1972  Di tản đồng bào khỏi khu vực giao tranh
Kontum, Mùa hè đỏ lửa 1972 Di tản đồng bào khỏi khu vực giao tranh


Nguồn : Page Phóng Viên Chiến Trường

Nếu thấy hay thì hãy chia sẻ nội dung này bạn nhé !


Xem Thêm những ảnh xưa cùng chuyên mục Địa Danh Xưa khác