Lịch sử hình thành và phát triển Tỉnh Bạc Liêu


Lịch Sử Tỉnh Bạc Liêu



Năm 1680, Mạc Cửu với vai trò là một di thần nhà Minh ở Trung Quốc đến vùng Mang Khảm chiêu tập một số lưu dân người Việt, người Hoa cư trú ở Mang Khảm, Phú Quốc, Rạch Giá, Long Xuyên (Cà Mau), Luống Cày (Lũng Kỳ), Hương Úc (tức Vũng Thơm hay Kompong som), Cần Bột (Kampốt) lập ra những thôn xóm đầu tiên trên vùng đất Bạc Liêu.

Năm 1708, Mạc Cửu dâng vùng đất Mang Khảm cho chúa Nguyễn Phúc Chu. Chúa Nguyễn Phúc Chu đặt tên toàn bộ thôn xóm vùng này là trấn Hà Tiên, lúc này Mạc Cửu được phong làm Tổng binh trấn Hà Tiên, với tước Cửu Ngọc Hầu. Mạc Cửu lập dinh trại đồn trú tại Phương Thành, dân cư ngày càng đông đúc hơn.

Năm 1757, chúa Nguyễn Phúc Khoát thu nhập thêm vùng đất Ba Thắc, lập ra Trấn Giang (Cần Thơ), Trấn Di (Sóc Trăng, Bạc Liêu). Toàn bộ vùng đất phương Nam thuộc về chúa Nguyễn.

Đến năm 1777, Trấn Giang, Trấn Di được bãi bỏ.

Năm 1802, vua Gia Long lên ngôi. Năm 1808, trấn Gia Định đổi là thành Gia Định cai quản 5 trấn là Phiên An, Biên Hòa, Định Tường, Vĩnh Thanh (tức Vĩnh Long), Hà Tiên.

Năm 1832, vua Minh Mạng bỏ thành Gia Định, chia Nam Kỳ thành lục tỉnh là Biên Hòa, Gia Định, Định Tường, Vĩnh Long, An Giang, Hà Tiên, bao gồm đất từ Hà Tiên đến Cà Mau. Phần đất tỉnh An Giang, tính từ Châu Đốc đến Sóc Trăng và Bạc Liêu tính đến cửa biển Gành Hào.

Thời vua Tự Đức, vùng này thuộc phủ Ba Xuyên, rồi sau đó lại tách ra lập thành huyện Phong Thạnh trực thuộc phủ Ba Xuyên, tỉnh An Giang.

Tỉnh Bạc Liêu Thời Pháp Thuộc



Ngày 5 tháng 1 năm 1867, thực dân Pháp chiếm Nam Kỳ Lục Tỉnh. Đầu thời Pháp thuộc, phủ Ba Xuyên đổi thành hạt thanh tra Ba Xuyên.

Ngày 15 tháng 7 năm 1867, Pháp đổi hạt Ba Xuyên thành hạt thanh tra Sóc Trăng.

Đến ngày 5 tháng 6 năm 1876, Nam Kỳ được Pháp chia thành 24 khu tham biện (inspection) do các viên thanh tra hành chính (inspecteur) đảm nhiệm.

Năm 1877, Nam Kỳ được Pháp điều chỉnh lại còn 20 khu tham biện.

Đến ngày 18 tháng 12 năm 1882, Pháp cắt 3 tổng Quảng Long, Quảng Xuyên, Long Thuỷ của đại lý (Dlégation) Cà Mau thuộc địa hạt Rạch Giá (Arrondissement de Rach Gia) và 2 tổng Thạnh Hoà, Thạnh Hưng của đại lý Châu Thành thuộc địa hạt Sóc Trăng và thành lập địa hạt Bạc Liêu (Arrondissement de Bạc Liêu). Địa hạt Bạc Liêu là địa hạt thứ 21 của Nam Kỳ, lúc đầu có 2 đại lý là Vĩnh Lợi và Vĩnh Châu.

Ngày 20 tháng 12 năm 1899, Toàn quyền Đông Dương ký sắc lệnh bỏ xưng danh địa hạt, đổi thành tỉnh, đại lý đổi thành quận.

Ngày 1 tháng 1 năm 1900, sắc lệnh trên được áp dụng cho toàn Nam Kỳ, trong đó có hạt tham biện Bạc Liêu đổi thành tỉnh Bạc Liêu. Tỉnh lỵ tỉnh Bạc Liêu đặt tại làng Vĩnh Lợi thuộc quận Vĩnh Lợi.

Tỉnh Bạc Liêu ban đầu chỉ có 2 quận: Vĩnh Lợi và Cà Mau.

Năm 1903, lập đại lý hành chánh Cà Mau thuộc tỉnh Bạc Liêu, gồm 3 tổng: Quảng Long, Quảng Xuyên, Long Thủy.

Năm 1904, cắt một phần đất của quận Vĩnh Lợi để lập thêm quận Vĩnh Châu.

Ngày 16 tháng 5 năm 1911, Toàn quyền Đông Dương quyết định nâng đại lý hành chánh Cà Mau lên thành quận Cà Mau trực thuộc tỉnh Bạc Liêu.

Ngày 5 tháng 10 năm 1917, thực dân Pháp chia địa bàn tỉnh Bạc Liêu thành 4 quận trực thuộc:

- Quận Cà Mau gồm 2 tổng Quảng Xuyên, Quảng Long và các làng Tân Lộc, Tân Lợi, Tân Phú, Thới Bình của tổng Long Thủy.

- Quận Vĩnh Lợi gồm các làng Hoà Bình, Hưng Hội, Long Thạnh, Vĩnh Lợi, Vĩnh Trạch của tổng Thạnh Hoà.

- Quận Vĩnh Châu gồm các làng Vĩnh Châu, Vĩnh Phước, Lai Hoà, Khánh Hoà, Lạc Hoà của tổng Thạnh Hưng.

- Quận Giá Rai gồm làng Vĩnh Mỹ của tổng Thạnh Hoà; làng Phong Thạnh, Long Điền của tổng Long Thủy.

Ngày 18 tháng 12 năm 1928, Toàn quyền Đông Dương ra nghị định thành lập các thị xã Bạc Liêu, Cần Thơ, Rạch Giá và Mỹ Tho trực thuộc các tỉnh cùng tên gọi. Các thị xã này đều có Ủy ban thị xã, thị trưởng do chủ tỉnh bổ nhiệm và có ngân sách riêng.
Thị xã Bạc Liêu lúc đó được thành lập trên phần đất làng Vĩnh Lợi.

Ngày 6 tháng 4 năm 1923, tách các làng Tân Lợi, Tân Lộc, Thới Bình của tổng Long Thủy lập tổng mới Long Thới, thuộc quận Cà Mau (có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 1924).

Ngày 24 tháng 9 năm 1938, giải thể quận Vĩnh Châu, nhập vào địa bàn quận Vĩnh Lợi; đồng thời tách tổng Quảng Xuyên khỏi quận Cà Mau lập quận mới có tên là quận Quảng Xuyên.

Ngày 14 tháng 9 năm 1942, lập cơ sở hành chính Tân An thuộc quận Cà Mau.

Ngày 5 tháng 4 năm 1944, lập quận Thới Bình bao gồm tổng Thới Bình.

Ngày 6 tháng 10 năm 1944, đổi tên quận Thới Bình thành quận Cà Mau Bắc, đổi tên quận Quảng Xuyên thành quận Cà Mau Nam. Sau đó lại hợp nhất 2 quận Cà Mau Bắc và Cà Mau Nam thành một quận có tên là quận Cà Mau thuộc tỉnh Bạc Liêu.

Năm 1947, chính quyền thực dân Pháp cũng giao quận Phước Long (trước đó thuộc tỉnh Rạch Giá) cho tỉnh Bạc Liêu quản lý.

Lịch Sử Tỉnh Bạc Liêu Giai Đoạn 1945-1954



Sau năm 1945, chính quyền kháng chiến của Việt Nam đã nhiều lần thay đổi sắp xếp hành chính của tỉnh Bạc Liêu.

Năm 1947, quận Hồng Dân (trước đó có tên là quận Phước Long) thuộc tỉnh Rạch Giá giao hai làng Vĩnh Hưng, Vĩnh Phú về quận Vĩnh Lợi, tỉnh Bạc Liêu.

Năm 1948, tỉnh Bạc Liêu giao quận Vĩnh Châu và làng Hưng Hội về tỉnh Sóc Trăng, đồng thời thành lập thêm quận mới lấy tên là quận Ngọc Hiển.

Ngày 13 tháng 11 năm 1948, cắt 2 làng Vĩnh Trạch, Vĩnh Lợi để thành lập thị xã Bạc Liêu. Cùng thời điểm này, tỉnh Sóc Trăng giao làng Châu Thới về Bạc Liêu. Làng Châu Thới hợp nhất với làng Long Thạnh thành làng Thạnh Thới.

Năm 1951, thành lập thêm huyện Trần Văn Thời, gồm các xã: Khánh Bình Đông, Khánh Bình Tây, Trần Hợi, Hưng Mỹ, Khánh An, Khánh Lâm.

Năm 1952, tỉnh Bạc Liêu tiếp nhận hai huyện An Biên, Hồng Dân của tỉnh Rạch Giá.

Sau Hiệp định Genève, tháng 10 năm 1954 huyện Vĩnh Châu được đưa về tỉnh Bạc Liêu, huyện An Biên và huyện Hồng Dân đưa về tỉnh Rạch Giá. Huyện Vĩnh Lợi và thị xã Bạc Liêu được tái lập.

GIAI ĐOẠN 1954-1975:

Tỉnh Bạc Liêu Thời Việt Nam Cộng Hòa



Ban đầu, Chính quyền Quốc Gia Việt Nam và sau đó là Việt Nam Cộng Hòa vẫn duy trì tên gọi tỉnh Bạc Liêu như thời Pháp thuộc.

Ngày 15 tháng 2 năm 1955, Thủ hiến Nam Việt của Chính quyền Quốc Gia Việt Nam (tiền thân của Việt Nam Cộng Hòa) quyết định tạm sáp nhập vùng Chắc Băng và quận An Biên thuộc tỉnh Rạch Giá vào tỉnh Sóc Trăng.

Ngày 24 tháng 5 năm 1955, quyết định sáp nhập ba quận An Biên, Phước Long và Chắc Băng để thành lập đặc khu An Phước thuộc tỉnh Sóc Trăng, nhưng không lâu sau lại cho giải thể đặc khu này. Sau đó, quận An Biên và vùng Chắc Băng lại trở về thuộc tỉnh Rạch Giá như cũ.

Ngày 9 tháng 3 năm 1956, theo Sắc lệnh 32/VN, Chính Quyền Việt Nam Cộng Hòa lấy phần lớn diện tích đất của tỉnh Bạc Liêu bao gồm quận Cà Mau và 4 xã của quận Giá Rai là Định Thành, Hoà Thành, Tân Thành, Phong Thạnh Tây để thành lập tỉnh Cà Mau; tỉnh lỵ ban đầu cũng có tên là Cà Mau. Tỉnh Bạc Liêu còn lại 4 quận: Vĩnh Lợi, Vĩnh Châu, Giá Rai, Phước Long.

Ngày 22 tháng 10 năm 1956, Tổng Thống Việt Nam Cộng Hòa Ngô Đình Diệm ra Sắc lệnh số 143-NV để " thay đổi địa giới và tên Đô Thành Sài Gòn – Chợ Lớn cùng các tỉnh và tỉnh lỵ tại Việt Nam".
Địa giới và địa danh các tỉnh ở Miền Nam thay đổi nhiều, một số tỉnh mới được thành lập. Theo Sắc lệnh này, địa phận Nam Phần của Việt Nam Cộng Hoà gồm Đô Thành Sài Gòn và 22 tỉnh.

Lúc này vùng đất tỉnh Bạc Liêu cũ thời Pháp thuộc có sự thay đổi hành chính như sau:

- Đổi tên tỉnh Cà Mau thành tỉnh An Xuyên, còn tỉnh lỵ Cà Mau thì đổi tên là "Quản Long".

- Thành lập tỉnh Ba Xuyên trên cơ sở hợp nhất phần đất tỉnh Sóc Trăng và tỉnh Bạc Liêu trước đó, tỉnh lỵ đặt tại Sóc Trăng nhưng lúc này lại bị đổi tên là "Khánh Hưng". Như vậy, lúc này tỉnh Bạc Liêu đã bị giải thể.

Ngày 13 tháng 1 năm 1958, theo Nghị định số 9-BNV/NC/NP của Chính Quyền Việt Nam Cộng Hòa, quận Vĩnh Châu bị giải thể để sáp nhập vào quận Vĩnh Lợi. Tuy nhiên, đến ngày 5 tháng 12 năm 1960, tái lập quận Vĩnh Châu thuộc tỉnh Ba Xuyên.

Ngày 21 tháng 12 năm 1961, quận Phước Long được Chính Quyền Việt Nam Cộng Hòa giao về cho tỉnh Chương Thiện mới được thành lập.

Ngày 18 tháng 4 năm 1963, thành lập mới quận Kiến Thiện thuộc tỉnh Chương Thiện trên cơ sở tách một phần đất đai của các quận Phước Long và Long Mỹ cùng tỉnh.

Bạc Liêu hồi thời Pháp thuộc rất sung túc, dân cư đông đảo, là xứ ăn xài, lắm khách hào hoa phong nhã, chợ búa mua bán phồn thịnh, nền kinh tế dồi dào. Cho đến khi Chính phủ Ngô Đình Diệm chấp chánh, tỉnh Bạc Liêu bị sáp nhập vào tỉnh Ba Xuyên (Sóc Trăng cũ) trước kia thịnh vượng đông đảo bao nhiêu, bây giờ lại hóa ra u trệ bấy nhiêu. Vì bỗng dưng bị thu hẹp lại thành một quận là quận Vĩnh Lợi, trọn 9 năm châu thành Bạc Liêu lâm vào cảnh vắng vẻ, nền kinh tế bị sụp đổ, du khách có dịp đi ngang qua cảm tưởng cho là một tỉnh bị chiến tranh tàn phá.

Suốt 9 năm dưới thời Chính Quyền Đệ Nhất Cộng Hòa của Tổng Thống Ngô Đình Diệm, Bạc Liêu từ một tỉnh phát triển mạnh ngày nào dưới thời Pháp thuộc bị thu hình lại thành một quận lỵ nhỏ nhoi (tức quận Vĩnh Lợi). Thời Pháp thuộc, Cà Mau chỉ là một quận lỵ nhỏ thì lúc này, Bạc Liêu lại trở thành quận lỵ Vĩnh Lợi nhỏ hơn nhiều tỉnh lỵ Quản Long (tức Cà Mau cũ).

Ngày 8 tháng 9 năm 1964, Thủ tướng Chính quyền mới của Việt Nam Cộng Hòa ký Sắc lệnh số 254/NV quy định kể từ ngày 1 tháng 10 năm 1964 tái lập tỉnh Bạc Liêu trên cơ sở tách các quận Vĩnh Lợi, Giá Rai, Vĩnh Châu của tỉnh Ba Xuyên và quận Phước Long của tỉnh Chương Thiện. Riêng quận Kiến Thiện vẫn thuộc tỉnh Chương Thiện cho đến năm 1975. Tỉnh lỵ tỉnh Bạc Liêu có tên là "Vĩnh Lợi", do lấy theo tên xã Vĩnh Lợi thuộc quận Vĩnh Lợi là nơi đặt tỉnh lỵ.

Tỉnh Bạc Liêu gồm 4 quận: Vĩnh Lợi, Vĩnh Châu, Giá Rai, Phước Long cho đến năm 1975.

(Tài liệu của Phóng Viên Chiến Trường sưu tầm)

 Nhà Công Tử Bạc Liêu và Phước Đức cổ miếu.
Nhà Công Tử Bạc Liêu và Phước Đức cổ miếu.
 Sông Bạc Liêu - Phía bên trái là Cầu Quay
Sông Bạc Liêu - Phía bên trái là Cầu Quay
 Bac Lieu - Les quais  Hình nầy có thể, người chụp đứng trên tòa nhà của Công Tử Bạc Liêu.
Bac Lieu - Les quais Hình nầy có thể, người chụp đứng trên tòa nhà của Công Tử Bạc Liêu.
 Sông Bạc Liêu đoạn ngang qua chợ Bạc Liêu (ở phía trên, gần giữa hình)
Sông Bạc Liêu đoạn ngang qua chợ Bạc Liêu (ở phía trên, gần giữa hình)
 Bac Lieu 1920-1929 - Cầu qua một con rạch ở Bạc Liêu
Bac Lieu 1920-1929 - Cầu qua một con rạch ở Bạc Liêu


 Bạc Liêu 1974 - Chùa Bopharam    Photos:manhhai
Bạc Liêu 1974 - Chùa Bopharam Photos:manhhai
Một gia đình đang tảo mộ tiết Thanh Minh tại Quận Vĩnh Châu,Tỉnh Bạc Liêu khoảng năm 1974. "... Thanh minh trong tiết tháng ba Lễ là tảo mộ hội là đạp thanh..." "... Gần xa nô nức yến oanh Chị em sắm sửa bộ hành chơi xuân. Dập dìu tài tử giai nhân Ngựa xe như nước áo quần như nêm. Ngổn ngang gò đống kéo lên Thoi vàng vó rắc tro tiền giấy bay ..." (Truyện Kiều - Nguyễn Du) Photo manhhai
Một gia đình đang tảo mộ tiết Thanh Minh tại Quận Vĩnh Châu,Tỉnh Bạc Liêu khoảng năm 1974. "... Thanh minh trong tiết tháng ba Lễ là tảo mộ hội là đạp thanh..." "... Gần xa nô nức yến oanh Chị em sắm sửa bộ hành chơi xuân. Dập dìu tài tử giai nhân Ngựa xe như nước áo quần như nêm. Ngổn ngang gò đống kéo lên Thoi vàng vó rắc tro tiền giấy bay ..." (Truyện Kiều - Nguyễn Du) Photo manhhai
 Trường Tiểu Học Vĩnh Châu - Bạc Liêu 1953    photos manhhai
Trường Tiểu Học Vĩnh Châu - Bạc Liêu 1953 photos manhhai


 GIA RAI - Vue générale  Sông phía trước chợ Bạc Liêu
GIA RAI - Vue générale Sông phía trước chợ Bạc Liêu
 Giarai - Un groupe indigène - Một nhóm người bản xứ ở thị trấn Giá Rai, tỉnh Bạc Liêu, thập niên 1920.
Giarai - Un groupe indigène - Một nhóm người bản xứ ở thị trấn Giá Rai, tỉnh Bạc Liêu, thập niên 1920.


 Cochinchine - Bac Lieu - L'Inspection
Cochinchine - Bac Lieu - L'Inspection
 BACLIEU 1908 - Village de Lac-Hoa - Làng Lạc Hòa (ở Vĩnh Châu)
BACLIEU 1908 - Village de Lac-Hoa - Làng Lạc Hòa (ở Vĩnh Châu)
 BACLIEU 1908 - Ramassage du paddy - Trâu kéo xe chở lúa về nhà
BACLIEU 1908 - Ramassage du paddy - Trâu kéo xe chở lúa về nhà


 BACLIEU 1908 - MY THANH - Maison Adminisrative sur le bord de la Mer   Nhà quan Pháp ở bờ biển vùng Mỹ Thanh, Bạc Liêu.
BACLIEU 1908 - MY THANH - Maison Adminisrative sur le bord de la Mer Nhà quan Pháp ở bờ biển vùng Mỹ Thanh, Bạc Liêu.
 BACLIEU 1907 - Maison d´un fonctionnaire européen.  Nhà một viên chức người Âu ở Bạc Liêu
BACLIEU 1907 - Maison d´un fonctionnaire européen. Nhà một viên chức người Âu ở Bạc Liêu
 BACLIEU 1908 - Dépendances du Tribunal
BACLIEU 1908 - Dépendances du Tribunal


 BACLIEU 1908 - L'Inspection
BACLIEU 1908 - L'Inspection
 BACLIEU 1908 - Le Tribunal et ses dépendances  Tòa án và các tòa nhà phụ
BACLIEU 1908 - Le Tribunal et ses dépendances Tòa án và các tòa nhà phụ
 BACLIEU 1908 - Le Cercle, le jour des fêtes du TET
BACLIEU 1908 - Le Cercle, le jour des fêtes du TET
 BACLIEU 1907 - Fête de la pagode des MINH HUONG avant le pillage  BACLIEU 1907 - Lễ hội chùa của người MINH HƯƠNG trước khi bị cướp giựt [đồ cúng cô hồn].
BACLIEU 1907 - Fête de la pagode des MINH HUONG avant le pillage BACLIEU 1907 - Lễ hội chùa của người MINH HƯƠNG trước khi bị cướp giựt [đồ cúng cô hồn].
 COCHINCHINE - BACLIEU - Parc de l' Inspection
COCHINCHINE - BACLIEU - Parc de l' Inspection


Nguồn : Page Phóng Viên Chiến Trường

Nếu thấy hay thì hãy chia sẻ nội dung này bạn nhé !


Xem Thêm những ảnh xưa cùng chuyên mục Địa Danh Xưa khác