Lịch sử hình thành và phát triển tỉnh Đà Nẵng


ĐÀ NẴNG THỜI SA HUỲNH và CHĂM PA



Đà Nẵng nằm trong vùng đất xứ Quảng, nơi các cư dân cổ thuộc Văn Hóa Sa Huỳnh đã định cư từ hàng nghìn năm trước. Đồng bằng xứ Quảng đã dựng lên một nền văn minh lúa nước và dâu tằm nổi tiếng.
Người Sa Huỳnh không chỉ là những cư dân nông nghiệp mà còn đi biển và có hoạt động giao thương bằng đường biển khá phát triển. Tại di tích Vườn Đình Khuê Bắc (phường Hòa Hải, quận Ngũ Hành Sơn), các nhà khảo cổ học đã phát hiện và khai quật được những vết tích liên quan đến nơi ở và nơi chôn cất của cư dân thuộc thời kỳ Tiền Sa Huỳnh, cách đây khoảng 3.000 năm và một số hiện vật ở những lớp đất phía trên thuộc thời kỳ Chăm Pa sớm, cách đây gần 2.000 năm.

Khi nhà nước Chăm Pa ra đời, vùng đất Đà Nẵng thuộc về tiểu quốc Amaravati. Tại tiểu quốc này đã có ít nhất hai vương triều là Lâm Ấp và Indrapura tồn tại. Những dấu tích của thời kỳ Chăm Pa còn biểu hiện khá đậm nét qua các di tích từ miếu thờ tín ngưỡng ở Đình Dương Lâm (xã Hòa Phong) chỉ thờ ngẫu tượng Linga - Yony quy mô nhỏ bé đến các phế tích có quy mô lớn như lũy đất Thành Lồi, phế tích của các tháp Chăm như Tháp Quá Giáng, Tháp Xuân Dương và Tháp Phong Lệ.

Trên địa bàn chùa ở Ngũ Hành Sơn còn lưu giữ một số hiện vật Chăm Pa như bệ thờ, mảnh bệ thờ, mảnh góc bệ thờ được khắc tạc với các đề tài như tượng, voi, sư tử, Drappla, hoa dây uốn xoắn,... thuộc phong cách nghệ thuật Đồng Dương thế kỷ IX.
Ngoài ra còn có các giếng cổ Chăm Pa phân bố rải rác ở nhiều địa phương. Cuộc khai quật di tích Chăm ở làng Phong Lệ (quận Cẩm Lệ) năm 2012 với việc phát hiện nền tháp Chăm có kích thước lớn nhất từ trước đến nay đã đưa đến giả thuyết: "rất có thể hơn 1.000 năm trước, vùng đất này là một trung tâm kinh tế, đô thị sầm uất hoặc là nơi giao thương qua lại".

ĐÀ NẴNG THỜI ĐẠI-VIỆT



Trong nửa sau của thế kỷ thứ X, các Vua của vương triều Indrapura đã xung đột với Đại Việt. Năm 982, ba sứ thần mà Lê Hoàn (người sáng lập ra nhà Tiền Lê) gửi đến Chăm Pa đã bị bắt giữ. Lê Hoàn đã quyết định mở một cuộc tấn công vào vương quốc Indrapura và giết chết vua Chăm Parameshvaravarman I. Như một kết cục của sự thất bại, người Chăm cuối cùng đã bỏ rơi Indrapura vào khoảng năm 1000.

Vào năm 1306, thông qua cuộc hôn nhân của Vua Jayasimhavarman III (Chế Mân) với Công chúa Huyền Trân bằng việc nhượng hai châu Ô, Lý cho nhà Trần, thì các làng xóm của người Việt bắt đầu được hình thành.

Tháng Giêng năm Đinh Mùi (1307), Vua Trần Anh Tông sai đổi tên châu Ô và châu Lý thành châu Thuận và châu Hóa. Đà Nẵng từ đây là phần đất thuộc châu Hóa, và từ sau 1446 thì Đà Nẵng thuộc địa phận của huyện Điện Bàn, phủ Triệu Phong, thừa tuyên Thuận Hóa. Sau khi sáp nhập vào Đại Việt, vùng Đà Nẵng trở vào vẫn là miền biên viễn, luôn bị quấy nhiễu và cướp phá.

Vào năm 1470, Lê Thánh Tông đánh bại quân Chiêm Thành và mở rộng biên giới Đại Việt đến mũi Nạy (giữa Phú Yên và Khánh Hòa ngày nay) thì vùng đất này mới được bình ổn và bắt đầu có những cuộc khai phá mở mang. Những cư dân Việt đến sinh sống ở vùng này đã tiếp nhận và cải biến những yếu tố của văn hóa Chăm Pa để hòa nhập vào văn hóa Việt.

Thời các Chúa Nguyễn, vùng đất này đã được khai phá và trở nên trù phú thịnh vượng; các thương nhân cùng tàu thuyền nước ngoài thường xuyên ra vào mua bán, trao đổi hàng hóa.
Giữa thế kỷ XVI, khi Hội An là trung tâm buôn bán sầm uất ở phía nam thì Đà Nẵng nằm ở vị trí tiền cảng với vai trò trung chuyển hàng hóa, tu sửa tàu thuyền.
Đầu thế kỷ XVIII, vị trí tiền cảng của Đà Nẵng dần dần trở thành thương cảng thay thế cho Hội An, nhất là khi kỹ thuật đóng tàu ở Châu Âu phát triển; những loại tàu thuyền lớn, đáy sâu có thể ra vào vịnh Đà Nẵng dễ dàng.

Thời kỳ các Chúa Nguyễn cũng đánh dấu sự thành lập của Hải Đội Hoàng Sa với nhiệm vụ ra đóng ở Quần Đảo Hoàng Sa, mỗi năm 8 tháng để khai thác các nguồn lợi: đánh cá, thâu lượm những tài nguyên của đảo và những hóa vật do lấy được từ những tàu đắm đem về nộp cho triều đình. Quá trình hoạt động của Hải Đội Hoàng Sa cũng là quá trình xác lập và thực thi chủ quyền Việt Nam trên Quần Đảo Hoàng Sa (và Trường Sa) kéo dài từ đầu thế kỷ XVII.

Đà Nẵng trong thời Trịnh-Nguyễn phân tranh và thời Tây Sơn trở thành vùng tranh chấp dữ dội và đã chứng kiến những trận đánh quyết liệt của quan quân nhà Nguyễn trong cuộc tấn công vào cửa Đà Nẵng và Đại Chiêm. Năm 1797, quân Nguyễn Ánh đem đại binh tiến đánh Đà Nẵng.

Tỉnh Đà Nẵng thời nhà Nguyễn



Với vị trí chiến lược quan trọng có ảnh hưởng trực tiếp đến sự an nguy của kinh đô Phú Xuân, Đà Nẵng là một quân cảng và một thương cảng quan trọng bậc nhất của triều Nguyễn. Ngay sau khi thành lập, vương triều Nguyễn đã chú trọng xây dựng tại đây một hệ thống quản lý và phòng thủ cảng biển đặc biệt.

Năm 1813, triều đình sai Nguyễn Văn Thành lập pháo đài Điện Hải và đồn An Hải nằm hai bên tả hữu sông Hàn để quan sát ngoài biển và phòng thủ Đà Nẵng. Trung tâm hành chính của tỉnh Quảng Nam được chuyển từ Dinh Chiêm (gần Hội An) ra đại đồn La Qua (Vĩnh Điện).
Đặc biệt, Gia Long quy định việc đón tiếp các đoàn sứ ngoại quốc đến quan hệ với vương triều nhất định phải vào cửa biển Đà Nẵng mà không được cập bến tại bất kỳ một cửa biển nào khác.

Năm 1835 (Minh Mạng thứ 15) đồn đổi tên là thành Điện Hải.

Năm 1835, khi Vua Minh Mạng có dụ: "...tàu Tây đậu tại cửa Hàn, còn các cửa biển khác không được vào, phép nước rất nghiêm, chẳng nên làm trái... Từ nay về sau, người Tàu phải đi tàu buôn nước Tàu, mới cho vào cửa biển, người Tây phải đi tàu nước Tây vào cửa Hàn thông thương, không được ghé vào các cửa biển khác..." thì Đà Nẵng trở thành hải cảng chính thức và duy nhất thực thi chính sách ngoại giao của nhà Nguyễn với các nước đến quan hệ qua đường biển.

Vua Thiệu Trị cũng đặc biệt quan tâm đến việc an ninh cảng biển tại Đà Nẵng và đưa ra những quy định chặt chẽ quản lý người phương Tây đến buôn bán tại đây.

Nhà Nguyễn tiếp tục thực thi nhiều chính sách khẳng định chủ quyền của Việt Nam đối với quần đảo Hoàng Sa. Năm 1816, Vua Gia Long chính thức chiếm hữu đảo, ra lệnh cắm cờ trên đảo và đo thủy trình.

Năm 1835, Vua Minh Mạng cho xây miếu, đặt bia đá, đóng cọc, và trồng cây. Đội Hoàng Sa được trao nhiều nhiệm vụ: khai thác, tuần tiễu, thu thuế dân trên đảo và nhiệm vụ biên phòng bảo vệ quần đảo. Hải đội này tiếp tục hoạt động cho đến khi người Pháp vào Đông Dương.

Ngay từ giai đoạn 1843-1857 thì mối quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và Pháp đã trở nên nóng bỏng.

Tháng 3 năm 1847, Augustin de Lapierre chỉ huy tàu Gloire cập bến Đà Nẵng, trình thư cho nhà Nguyễn nhưng bị từ chối.

Sang ngày 15 tháng 4 năm 1847, tàu Pháp đụng độ với bốn tàu của triều đình Huế và đánh tan quân triều đình chỉ sau hai giờ giao tranh.

Giữa tháng 9 năm 1856, tàu Catinat do Lelieur chỉ huy ghé Đà Nẵng, trình quốc thư nhưng tiếp tục bị nhà Nguyễn từ chối.

Ngày 28 tháng 9, phía Pháp cho tàu Catinat nã súng vào các pháo đài bảo vệ Đà Nẵng và cho quân đổ bộ đóng đinh vô hiệu hóa nhiều khẩu thần công của Việt Nam.

Tính chung suốt từ 1843 đến 1857, Pháp đã sáu lần gửi chiến hạm đến Đà Nẵng.

Tỉnh Đà Nẵng thời Pháp thuộc



Năm 1858, cuộc xâm lược của Pháp tại Việt Nam khởi đầu bằng cuộc tấn công vào Đà Nẵng.

Ngày 25 tháng 8 năm 1883, triều đình Huế buộc phải ký với Pháp Hiệp ước Harmand. Theo điều 6 và 7 của Hiệp ước này, ngoài việc yêu cầu mở cửa Đà Nẵng để thông thương còn quy định rằng Pháp sẽ được phép lập các khu nhượng địa ở đây.

Ngày 17 tháng 8 năm 1888, Tổng thống Pháp ký sắc lệnh thành lập ba thành phố ở Việt Nam là Hà Nội, Hải Phòng và Đà Nẵng.

Ngày 3 tháng 10 năm 1888, Vua Đồng Khánh buộc phải ký một đạo dụ gồm 3 khoản quy định rõ "...Đà Nẵng được chính phủ Đại Nam kiến lập thành nhượng địa Pháp và nhượng trọn quyền cho chính phủ Pháp, và chính phủ Đại Nam từ bỏ mọi quyền hành trên lãnh thổ đó".
Theo phụ đính của đạo dụ này, năm xã của huyện Hòa Vang gồm Hải Châu, Phước Ninh, Thạch Thang, Nam Dương và Nại Hiên Tây nằm bên tả ngạn sông Hàn được cắt giao cho Pháp để lập "nhượng địa" Tourane với diện tích 10.000 ha.

Ngày 24 tháng 5 năm 1889, Toàn quyền Đông Dương Étienne Richaud ra nghị định thành lập thành phố Đà Nẵng thuộc tỉnh Quảng Nam. Đà Nẵng là thành phố loại 2, tương tự như thành phố Chợ Lớn thành lập trước đó.Đơn vị hành chính này chịu sự cai quản trực tiếp của Toàn quyền Đông Dương thay vì triều đình Huế. Đứng đầu thành phố là một viên Đốc lý do Khâm sứ đề nghị và Toàn quyền bổ nhiệm.

Ngày 15 tháng 1 năm 1901, dưới sức ép của Pháp, Vua Thành Thái buộc phải ký một đạo dụ nới rộng nhượng địa Đà Nẵng thêm 14 xã, cụ thể là thêm 8 xã thuộc huyện Hòa Vang bên tả ngạn sông Hàn và 6 xã thuộc huyện Diên Phước bên hữu ngạn sông Hàn.

Ngày 19 tháng 9 năm 1905, Toàn quyền Đông Dương ra nghị định tách Đà Nẵng khỏi tỉnh Quảng Nam để trở thành một đơn vị hành chính độc lập gồm 19 xã. Như vậy vào đầu thế kỷ XX, thành phố Tourane/Đà Nẵng đã vươn về phía tây và tây bắc, còn phía đông thì đã vượt sang hữu ngạn sông Hàn chiếm trọn bán đảo Sơn Trà.

Đầu thế kỷ XX, Tourane được Pháp xây dựng trở thành một đô thị theo kiểu Tây phương. Cơ sở hạ tầng xã hội, kỹ thuật sản xuất được đầu tư. Sản xuất nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, chế biến hàng xuất khẩu, sửa chữa tàu thuyền, kinh doanh dịch vụ được hình thành và phát triển; cùng với Hải Phòng và Sài Gòn, Tourane trở thành trung tâm thương mại quan trọng.

Cảng Đà Nẵng đã tương đối hoàn chỉnh và đi vào hoạt động từ giai đoạn 1933-1935. Sân bay dân dụng cũng được nhà cầm quyền sớm xây dựng vào năm 1926. Hầu hết các công ty lớn nhất hoạt động ở Đông Dương đều hiện diện ở Đà Nẵng. Dân số thành phố tăng lên nhanh chóng; năm 1936, Đà Nẵng có 25.000 người; năm 1945 có khoảng 30.000 người.

Trong thời gian này, người Pháp vẫn tiếp tục quản lý Quần đảo Hoàng Sa. Ngày 8 tháng 3 năm 1925, Toàn quyền Đông Dương tuyên bố Quần Đảo Hoàng Sa (và Quần đảo Trường Sa) là lãnh thổ của Pháp.

Từ năm 1925, Viện Hải Dương Học và Nghề cá Nha Trang đã thực hiện các cuộc khảo sát ở Hoàng Sa.

Năm 1938, Pháp bắt đầu phái các đơn vị bảo an tới các đảo và tiến hành dựng bia chủ quyền, hải đăng, trạm vô tuyến, trạm khí tượng trên đảo Hoàng Sa cùng một trạm khí tượng nữa trên đảo Phú Lâm.

Ngày 15 tháng 6 năm 1938, Toàn quyền Đông Dương Jules Brévié thành lập đại lý hành chính ở Quần đảo Hoàng Sa.

Tháng 6 năm 1938, một đơn vị lính Bảo An Việt Nam được phái ra đồn trú Hoàng Sa.

Thành Phố Đà Nẵng Thời Quốc Gia Việt Nam - Việt Nam Cộng Hòa



Năm 1950, Pháp trao trả Đà Nẵng cho Chính Phủ Quốc Gia Việt Nam dưới thời Quốc Trưởng Bảo Đại.

Từ tháng 10 năm 1955, Chính Quyền Việt Nam Cộng Hòa tiến hành phân chia lại địa giới hành chính. Lúc này, Đà Nẵng trực thuộc tỉnh Quảng Nam.

Đến ngày 31 tháng 7 năm 1962, tỉnh Quảng Nam được tách thành hai tỉnh Quảng Nam và Quảng Tín. Đà Nẵng trực thuộc trung ương.

Vào những năm 1954-1955, dân số Đà Nẵng có khoảng hơn 50.000 người.

Tháng 3 năm 1965 các đơn vị Thủy Quân Lục Chiến Mỹ đổ bộ vào Đà Nẵng và thiết lập ở đây một căn cứ quân sự hỗn hợp lớn. Sân bay Đà Nẵng được coi là một trong những sân bay "tấp nập" nhất trong chiến tranh.

Năm 1967, Đà Nẵng được Chính Quyền Việt Nam Cộng Hòa ấn định trực thuộc trung ương và xác định mục tiêu xây dựng Đà Nẵng thành trung tâm chính trị, quân sự, văn hóa cho Vùng I và Vùng II Chiến Thuật. Mỹ cho xây dựng ở Đà Nẵng các căn cứ quân sự và kết cấu hạ tầng phục vụ cho mục đích quân sự như sân bay, cảng, kho bãi, cơ sở thông tin liên lạc...

Năm 1973, khi quân Mỹ rút khỏi Việt Nam, Chính Quyền Việt Nam Cộng Hòa đã cho phân chia lại địa giới hành chính Đà Nẵng, giữ nguyên 3 quận như cũ, chỉ sáp nhập 28 khu phố bên dưới cấp quận thành 19 phường. Thị xã Đà Nẵng được đặt dưới quyền điều hành của Hội đồng thị xã gồm 12 ủy viên và do một Thị trưởng đứng đầu. Do chính sách đô thị hoá, dân số Đà Nẵng ngày càng tăng nhanh. Dân số thành phố từ mức 148.599 người vào năm 1964 tăng lên tới gần 500.000 người vào năm 1975.

Dưới thời Việt Nam Cộng Hòa, Đà Nẵng là đô thị lớn thứ hai miền Nam. Tính đến trước sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, cảng Đà Nẵng là nơi cung cấp hàng hóa cho cả Vùng I Chiến Thuật, đồng thời là trung tâm tiếp tế cho gần 3 triệu dân miền Nam.Toàn thị xã khi đó có hàng chục công ty kinh doanh xuất nhập khẩu. Người dân Đà Nẵng chủ yếu sống bằng nghề buôn bán.

(Tài liệu của Phóng Viên Chiến Trường sưu tầm)

Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
Đà Nẵng 1970 - Ngũ Hành Sơn
Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
Đà Nẵng 1970 - Ngũ Hành Sơn
Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
Không Ảnh Đà Nẵng 1960s


Đà Nẵng 1962

Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
Đà Nẵng 1962
Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
Đà Nẵng 1962
Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
Đà Nẵng 1962
Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
Đà Nẵng 1962
Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
Đà Nẵng 1962


Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
Đà Nẵng 1962
Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
Đà Nẵng 1962
Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
Đà Nẵng 1962
Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
Đà Nẵng 1962
Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
Đà Nẵng 1962
Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
Đà Nẵng 1962
Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
Đà Nẵng 1962


Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
Phi Trường Đà Nẵng 1963
Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
Phi Trường Đà Nẵng 1963
Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
Phi Trường Đà Nẵng 1963
Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
Phi Trường Đà Nẵng 1964


Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
TOURANE - La Pagode Hai-Châu, années 1950 env Đình Hải Châu, Đà Nẵng
Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
Vietnam - Vue des mines de charbon de NONG SON. Mỏ than Nông Sơn
Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
ANNAM - Tourane - Le tonneau d’arrosage Xe tưới đường cho khỏi bụi.
Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
VIETNAM - Quais de TOURANE Bến Tàu Đà Nẵng
Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
TOURANE - Route des Environs
Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
TOURANE - L'Entrée de la Rivière Cửa sông Hàn
Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
TOURANE - Rue du Colonel Careau
Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
Tourane - Marchande de soupe dans la rue


Bãi Biển Mỹ Khê- Đà Nẵng 1965

Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
Bãi Biển Mỹ Khê- Đà Nẵng 1965
Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
Bãi Biển Mỹ Khê- Đà Nẵng 1965
Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
Bãi Biển Mỹ Khê- Đà Nẵng 1965
Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
Bãi Biển Mỹ Khê- Đà Nẵng 1965
Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
Bãi Biển Mỹ Khê- Đà Nẵng 1965
Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
Bãi Biển Mỹ Khê- Đà Nẵng 1965


Đà Nẵng 1968 - The German Hospital Ship Helgoland is alongside the pier.
Tàu bệnh viện Helgoland của Tây Đức cập cảng Đà Nẵng.

Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
Đà Nẵng 1968 - The German Hospital Ship Helgoland is alongside the pier. Tàu bệnh viện Helgoland của Tây Đức cập cảng Đà Nẵng.
Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
Đà Nẵng 1968 - The German Hospital Ship Helgoland is alongside the pier. Tàu bệnh viện Helgoland của Tây Đức cập cảng Đà Nẵng.
Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
Đà Nẵng 1968 - The German Hospital Ship Helgoland is alongside the pier. Tàu bệnh viện Helgoland của Tây Đức cập cảng Đà Nẵng.
Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
Đà Nẵng 1968 - The German Hospital Ship Helgoland is alongside the pier. Tàu bệnh viện Helgoland của Tây Đức cập cảng Đà Nẵng.
Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
Đà Nẵng 1968 - The German Hospital Ship Helgoland is alongside the pier. Tàu bệnh viện Helgoland của Tây Đức cập cảng Đà Nẵng.
Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
Đà Nẵng 1968 - The German Hospital Ship Helgoland is alongside the pier. Tàu bệnh viện Helgoland của Tây Đức cập cảng Đà Nẵng.
Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
Đà Nẵng 1968 - The German Hospital Ship Helgoland is alongside the pier. Tàu bệnh viện Helgoland của Tây Đức cập cảng Đà Nẵng.
Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
Đà Nẵng 1968 - The German Hospital Ship Helgoland is alongside the pier. Tàu bệnh viện Helgoland của Tây Đức cập cảng Đà Nẵng.
Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
Đà Nẵng 1968 - The German Hospital Ship Helgoland is alongside the pier. Tàu bệnh viện Helgoland của Tây Đức cập cảng Đà Nẵng.
Đà Nẵng ngày xửa ngày xưa
Đà Nẵng 1968 - The German Hospital Ship Helgoland is alongside the pier. Tàu bệnh viện Helgoland của Tây Đức cập cảng Đà Nẵng.


Nguồn : Page Phóng Viên Chiến Trường

Nếu thấy hay thì hãy chia sẻ nội dung này bạn nhé !


Xem Thêm những ảnh xưa cùng chuyên mục Địa Danh Xưa khác