Lịch sử hình thành và phát triển Tỉnh Thừa Thiên Huế - Hình ảnh Huế xưa


LỊCH SỬ HUẾ



THUẬN HÓA:

Năm 1306, Công chúa Huyền Trân làm vợ vua Chiêm là Chế Mân, đổi lấy hai Châu Ô và Châu Lý làm sính lễ.

Năm 1307, Vua Trần Anh Tông tiếp quản vùng đất mới và đổi tên là châu Thuận và châu Hóa. Việc kết hợp hai châu này làm một và đặt tên phủ là Thuận Hóa được thực hiện dưới thời thuộc Nhà Minh.
Đến đời Nhà Hậu Lê, châu Thuận và châu Hóa hợp thành Thuận Hóa và trở thành một đơn vị hành chính cấp tỉnh.
Năm 1604, Nguyễn Hoàng đã bỏ cấp huyện Điện Bàn thuộc trấn Thuận Hóa, nâng lên thành cấp phủ, sáp nhập vào trấn Quảng Nam.
Thuận Hóa dưới thời các chúa Nguyễn, (thế kỷ 17- 18) là vùng đất trải dài từ phía nam Đèo Ngang cho tới đèo Hải Vân.

PHÚ XUÂN:

Năm 1626, để chuẩn bị cho việc chống lại nhà họ Trịnh, Chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên dời dinh đến làng Phước Yên (Phúc An) thuộc huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên và đổi dinh thành phủ.
Năm 1636, Chúa Thượng Nguyễn Phúc Lan chọn làng Kim Long, thuộc huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên, làm nơi đặt Phủ.
Năm 1687, Chúa Ngãi Nguyễn Phúc Thái, dời Phủ chúa về làng Phú Xuân, thuộc huyện Hương Trà vào năm 1712, chúa Minh Nguyễn Phúc Chu dời phủ về làng Bác Vọng, huyện Quảng Điền, Thừa Thiên làm nơi đặt phủ mới.
Đến khi Võ Vương Nguyễn Phúc Khoát lên cầm quyền năm 1738 thì phủ chúa mới trở về lại vị trí Phú Xuân và yên vị từ đó cho đến ngày thất thủ về tay quân họ Trịnh.
Năm 1802, sau khi thống nhất Việt Nam, vua Gia Long đã "đóng đô ở Phú Xuân, mới gọi là Kinh Sư".

ĐỊA DANH HUẾ



Hiện chưa có nguồn thông tin nào khẳng định địa danh "Huế" chính thức xuất hiện lúc nào, theo một số thông tin thì:

- Vua Lê Thánh Tông có lẽ là người đầu tiên nói đến địa danh Huế trong bài văn nôm Thập giới cô hồn quốc ngữ văn. Trong đó có câu: "Hương kỳ nam, vảy đồi mồi, búi an tức, bì hồ tiêu, thau Lào, thóc Huế,thuyền tám tầm chở đã vạy then".

- Những tài liệu sử học cũ ngoại trừ Quốc Triều Chính Biên Toát Yếu khi nói tới Huế, đều dùng cái tên Phú Xuân hoặc Kinh đô, hoặc Kinh, chứ không dùng tên Huế.

- Bộ Việt Nam Sử Lược của Trần Trọng Kim là bộ sử đầu tiên của Việt Nam viết bằng chữ quốc ngữ, ngoài nguồn sử liệu truyền thống, tác giả đã sử dụng nguồn sử liệu của phương Tây, và tên Huế xuất hiện.
- Trong hồi ký của Pierre Poivre, một thương nhân Pháp đến Phú Xuân vào năm 1749, cái tên Huế xuất hiện nhiều lần dưới dạng hoàn chỉnh là Hué.

- Năm 1787, Le Floch de la Carrière đã vẽ bản đồ duyên hải Đàng Trong cho Bộ Hải Quân Pháp, trong đó bản đồ đô thành Huế được vẽ một cách khá rõ và cái tên Huế đã được ghi như cách người Pháp thường viết về sau: HUÉ.

- Trong một lá thư viết tại Sài Gòn ngày 15 tháng 7 năm 1789 của Olivvier de Puynamel gởi cho Létodal ở Macao, hai lần cái tên Hué được nhắc đến khi nói về tình hình nơi này.

HUẾ THỜI TRIỀU NGUYỄN



Năm 1802, Nguyễn Phúc Ánh (sau này là Hoàng đế Gia Long) đã thành công trong việc thiết lập việc kiểm soát của mình trên toàn bộ lãnh thổ của Việt Nam. Ông đặt Phú Xuân làm Kinh thành, đồng thời đặt dinh Quảng Đức làm vùng phụ cận bao bọc Kinh thành.

Sau khi Minh Mạng lên ngôi, đã đổi dinh Quảng Đức thành phủ Thừa Thiên. Trong đợt cải cách hành chính 1831-1832, các đơn vị hành chính lớn như dinh, trấn được đổi thành tỉnh, trực thuộc thẳng triều đình.
Riêng phủ Thừa Thiên do có vị trí kinh sư nên vẫn giữ cấp phủ, nhưng có địa vị ngang cấp tỉnh.

Cho đến thời kỳ đầu Pháp thuộc, Huế là một tên gọi dân gian để chỉ Kinh Thành. Mãi đến ngày 12 tháng 7 năm 1899, dưới tác động của chính quyền thực dân muốn đẩy nhanh quá trình đô thị hóa, vua Thành Thái đã ban Dụ thành lập thị xã Huế (Centre urbain de Hué), với ranh giới được xác lập xen giữa Kinh Thành bao gồm các vùng phụ cận quanh kinh thành và dải đất dọc theo bờ nam sông Hương, tức là trục đường Lê Lợi nối từ cầu Ga đến Đập Đá ngày nay. Dụ này được Toàn quyền Đông Dương chuẩn y vào ngày 30 tháng 8 năm 1899.
Từ đó, địa danh Huế trở thành địa danh chính thức cho đến tận ngày nay.

Những năm sau đó, thị xã Huế có ba lần mở rộng ranh giới về phía Nam Sông Hương theo các Dụ:

- Ngày 22 tháng 6 năm 1903 của vua Thành Thái

- Ngày 9 tháng 5 năm 1908 của vua Duy Tân

- Ngày 21 tháng 11 năm 1921 của vua Khải Định

Bấy giờ, Thị Xã Huế được phân làm 9 phường gồm:

- Đệ Nhất (vị trí phường Phú Hòa nay)

- Đệ Nhị (vị trí phường Phú Bình nay)

- Đệ Tam (một phần phường Phú Thuận nay)

- Đệ Tứ (một phần phường Phú Thuận nay)

- Đệ Ngũ (vị trí phường Phú Cát nay)

- Đệ Lục (một phần phường Phú Hiệp nay)

- Đệ Thất (một phần phường Phú Hiệp và Phú Hậu nay)

- Đệ Bát (gồm các phường Vĩnh Ninh, Phú Nhuận, Phú Hội nay)

- Đệ Cửu (gồm các phường Trường An và Phường Đúc).

Mặc dù vậy, việc phân chia này chỉ trên danh nghĩa, vì các phần đất đai và dân cư ngoài kinh thành Huế vốn thuộc địa phận làng nào của huyện Hương Trà, Hương Thủy hay Phú Vang thì đều do các huyện ấy cai quản.

Mãi đến ngày 12 tháng 12 năm 1929, cựu Khâm sứ Trung Kỳ, Toàn quyền Đông Dương Pierre Marie Antoine Pasquier là quyết định công nhận thị xã Huế là thành phố đô thị loại 3 (Commune de Hué), đồng thời xác lập bộ máy hành chính của thành phố đứng đầu là một viên Đốc lý do Công sứ Pháp ở phủ Thừa Thiên kiêm nhiệm, điều hành mọi công việc quản trị hành chính. Giúp việc cho Đốc lý có Phó đốc lý đồng thời là Phó công sứ.

Ngoài ra còn có một Hội đồng thành phố được thành lập, cũng do viên Đốc lý người Pháp làm Chủ tịch. Năm 1933,Vua Bảo Đại ra Sắc lệnh số 41, chuẩn y việc chỉnh đốn công tác quản lý và điều hành thành phố Huế. Chức danh đứng đầu thành phố gọi là Bang tá, ngang hàng Tri huyện trong phẩm hàm quan lại người Việt, nhưng trên thực tế, mọi việc vẫn phụ thuộc vào viên đốc lý là Công sứ Pháp ở Thừa Thiên.

Kể từ năm 1935, thành phố Huế mới chính thức trở thành đơn vị hành chính độc lập, không còn tình trạng nhập nhằng địa giới xen với các huyện Hương Trà, Hương Thủy; phần đất nào thuộc các phường thì sáp nhập hẳn vào thành phố quản lý.
Vào thời điểm đó, trong Thành nội tức khu vực kinh thành (trừ Đại nội) gồm có 10 phường: Tây Lộc, Tây Linh, Trung Hậu, Phú Nhơn, Vĩnh An, Thái Trạch, Trung Tích, Huệ An, Thuận Cát, Tri Vụ. Ngoài kinh thành và nam sông Hương có 11 phường gồm: phường Phú Bình, Phú Thịnh, Phú Hòa, Phú Hội, Phú Nhuận, Phú Vĩnh, Phú Ninh, Phú Cát, Phú Mỹ, Phú Thọ và Phú Hậu. Tổng cộng thành phố Huế có 21 phường.

Như vậy, kể từ năm 1929 đến 1945, vùng đất Thừa Thiên - Huế cùng một lúc có ba tổ chức hành chính gồm Kinh sư do Đề đốc Kinh thành của triều đình trông coi, phủ Thừa Thiên có Phủ doãn cai quản và thành phố Huế đứng đầu là Đốc lý thành phố do Công sứ Pháp ở Thừa Thiên kiêm nhiệm. Trên thực tế, trừ khu vực Kinh thành, Công sứ Pháp ở Thừa Thiên mới thực sự là người nắm quyền cai trị hành chính trong toàn phủ Thừa Thiên.

CHIẾN TRANH VIỆT NAM:

Năm 1945, lực lượng Việt Minh giành được chính quyền trên cả nước, lập chính quyền Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa với thủ đô tại Hà Nội. Hoàng đế cuối cùng của Nhà Nguyễn là Bảo Đại tuyên bố thoái vị và trở thành Cố vấn cho chính phủ mới. Từ đó, Huế mất đi địa vị kinh đô. Ngay cả khi Cựu Hoàng Bảo Đại sau thời gian lưu vong trở lại Việt Nam với sự giúp đỡ của thực dân Pháp vào năm 1949, đã tuyên bố mình là "Quốc Trưởng Quốc Gia Việt Nam", với Đô Thành là Sài Gòn.
Mặc dù vậy, Quốc Gia Việt Nam chỉ tồn tại trên danh nghĩa và Quốc Trưởng Bảo Đại lại dành hầu hết thời gian của mình ở Đà Lạt. Ông hầu như rất ít khi về lại cố đô Huế, nơi thường diễn ra tranh chấp ác liệt giữa quân đội Pháp và lực lượng Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa.

Thời kỳ Việt Nam Cộng Hòa, vị trí của trung tâm thành phố Huế rất gần khu vực giới tuyến giữa 2 miền Nam Bắc, đặt nó ở một vị trí rất dễ bị tấn công trong chiến tranh Việt Nam. Trong Sự kiện Tết Mậu Thân năm 1968, trong trận Huế, thành phố đã bị thiệt hại nặng nề nhưng các danh lam thắng cảnh của thành phố vẫn đang trong tình trạng tốt.

THỊ XÃ HUẾ:

Vào cuối thế kỷ 19, xứ Huế và cả Trung Kỳ là nơi chậm phát triển kinh tế công-thương nghiệp so với Bắc Kỳ và Nam Kỳ. Một trong những giải pháp có thể đáp ứng tích cực những yêu cầu ấy là xúc tiến việc thiết lập các khu hành chính đô thị.

Ngày 6 tháng 9 năm Thành Thái thứ 10 (ngày 20 tháng 10 năm 1898), dưới sự chỉ đạo và phê duyệt của Khâm sứ Trung Kỳ Boulloché, Cơ Mật Viện triều đình Huế đã làm tờ trình dâng lên Thành Thái yêu cầu nhà vua cho phép "những nơi nào Khâm sứ Trung Kỳ và Cơ Mật Viện xét thấy cần thiết, sẽ thiết lập ở nơi đó một đô thị".

Ngày 5 tháng 6 năm Thành Thái thứ 11 (ngày 12 tháng 7 năm 1899), vua Thành Thái xuống Dụ công bố thành lập thị xã Huế với nội dung: "Chiểu theo kết quả tốt đẹp của những biện pháp mà Cơ Mật Viện đã đề xuất vào ngày 6 tháng 9 năm Thành Thái thứ 10 về vấn đề thành lập các đô thị ở An Nam, nay trẫm quyết định bổ khuyết các biện pháp đó bằng một tổ chức hẳn hoi. Tổ chức này được áp dụng ở các thị xã là Thanh Hóa, Vinh, Huế, Hội An, Quy Nhơn và Phan Thiết"

Ngày 13 tháng 7 năm 1899, Khâm sứ Trung Kỳ Boulloché phê duyệt tờ Dụ của vua Thành Thái, và đến ngày 30 tháng 8 năm 1899 Toàn quyền Đông Dương ra quyết định chuẩn y thành lập "Thị Xã Huế".

THÀNH PHỐ HUẾ



Sau ngày tuyên bố độc lập (ngày 2 tháng 9 năm 1945), Chính phủ lâm thời Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa đã tiến hành kiện toàn lại bộ máy quản lý nhà nước, sắp xếp lại lại các đơn vị hành chính trong cả nước. Sắc lệnh số 77 ngày 21 tháng 12 năm 1945 của Chủ tịch Chính phủ lâm thời Việt Nam quy định Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định, Vinh, Huế, Đà Nẵng, Đà Lạt, Sài Gòn đều đặt làm thành phố. Thành phố Hà Nội được đặt trực tiếp dưới quyền của Chính phủ Trung Ương, còn các thành phố khác đều thuộc quyền của các Kỳ.
Ở mỗi thành phố đặt cơ quan Hội đồng nhân dân thành phố, Uỷ ban hành chính thành phố, Uỷ ban hành chính khu phố...
Đầu năm 1946, Chính phủ Việt Nam giải tán các cấp hành chính châu, quận, phủ, tổng; thành lập chính quyền bốn cấp từ bộ đến tỉnh- thành phố, huyện, xã (bãi bỏ cấp kỳ, thay vào đó là cấp bộ).

LỊCH SỬ ĐỊA PHẬN THÀNH PHỐ HUẾ 1954



Giai đoạn từ năm 1954-1975: sau khi thành lập chính phủ Việt Nam Cộng Hòa và ban hành hiến Pháp, Tổng Thống Ngô Đình Diệm đã tiến hành xây dựng bộ máy hành chính từ trung ương đến cơ sở, đồng thời tiến hành cải tổ nền hành chính ở các địa phương. Theo tinh thần tờ Dụ số 57A ngày 24 tháng 10 năm 1956 với chính phủ Việt Nam Cộng Hòa, Thị xã Huế là đơn vị hành chính ngang cấp với tỉnh Thừa Thiên, tuy tỉnh lị Thừa Thiên đặt ở Huế. Mô hình này chỉ tồn tại đến năm 1975.

(Tài liệu của @Phóng Viên Chiến Trường sưu tầm)

 Biển Chào Mừng Du Khách khi đến Huế
Biển Chào Mừng Du Khách khi đến Huế
 Biển Chào Mừng Du Khách khi đến Huế
Biển Chào Mừng Du Khách khi đến Huế
 Cửa Hiền Nhơn là một trong những cửa ô đẹp dẫn vào Hoàng Thành Huế
Cửa Hiền Nhơn là một trong những cửa ô đẹp dẫn vào Hoàng Thành Huế
 Cửa Ngăn - Huế 1966
Cửa Ngăn - Huế 1966
 Cửa Ngăn - Huế 1970
Cửa Ngăn - Huế 1970
 Cửa Ngăn - Huế 1968
Cửa Ngăn - Huế 1968
 Huế 1965 - Cửa Ngăn
Huế 1965 - Cửa Ngăn
 Cửa Trài - Huế 1967
Cửa Trài - Huế 1967
 Huế 1961 - Cửa Hiền Nhơn
Huế 1961 - Cửa Hiền Nhơn
 Cửa Quảng Đức - Huế 1966
Cửa Quảng Đức - Huế 1966
 Cửa - Thượng Tứ
Cửa - Thượng Tứ
 Cửa - Ngọ Môn (Ngày xưa 1919-1926)
Cửa - Ngọ Môn (Ngày xưa 1919-1926)
 Cửa Thượng Tứ - Huế đầu thế kỷ 20
Cửa Thượng Tứ - Huế đầu thế kỷ 20


 Đèo Hải Vân 1970
Đèo Hải Vân 1970
 Đèo Hải Vân 1966
Đèo Hải Vân 1966
 Đèo Hải Vân 1967
Đèo Hải Vân 1967
 Đèo Hải Vân 1970
Đèo Hải Vân 1970
 Đèo Hải Vân 1971
Đèo Hải Vân 1971
 Đèo Hải Vân 1966-67
Đèo Hải Vân 1966-67
 Đèo Hải Vân 1966
Đèo Hải Vân 1966
 Đèo Hải Vân 1966
Đèo Hải Vân 1966
 Đèo Hải Vân 1967
Đèo Hải Vân 1967
 Đèo Hải Vân 1970
Đèo Hải Vân 1970
 Đèo Hải Vân 1966-67
Đèo Hải Vân 1966-67
 Đèo Hải Vân 1966
Đèo Hải Vân 1966
 Đèo Hải Vân 1967
Đèo Hải Vân 1967


Hue 1966 - Nhà thờ Dòng Chúa Cứu Thế
Photo by Nowell Nelms

 Hue 1966 - Nhà thờ Dòng Chúa Cứu Thế   Photo by Nowell Nelms
Hue 1966 - Nhà thờ Dòng Chúa Cứu Thế Photo by Nowell Nelms
 Hue 1966 - Nhà thờ Dòng Chúa Cứu Thế   Photo by Nowell Nelms
Hue 1966 - Nhà thờ Dòng Chúa Cứu Thế Photo by Nowell Nelms


 Huế 1966 - Phi Cảng Phú Bài     Photo by Nowell Nelms
Huế 1966 - Phi Cảng Phú Bài Photo by Nowell Nelms
 Huế 1966 - Phi Trường Phú Bài     Photo by Nowell Nelms
Huế 1966 - Phi Trường Phú Bài Photo by Nowell Nelms
 Huế 1966 - Phú Bài     Photo by Nowell Nelms
Huế 1966 - Phú Bài Photo by Nowell Nelms
 Huế 1966 - Cầu Gia Hội    Photo by Nowell Nelms
Huế 1966 - Cầu Gia Hội Photo by Nowell Nelms


Huế 1963 - Nhà thờ Dòng Chúa Cứu Thế

 Huế 1963 - Nhà thờ Dòng Chúa Cứu Thế
Huế 1963 - Nhà thờ Dòng Chúa Cứu Thế
 Huế 1963 - Nhà thờ Dòng Chúa Cứu Thế
Huế 1963 - Nhà thờ Dòng Chúa Cứu Thế


 Huế 1963 - Park and Bridge
Huế 1963 - Park and Bridge
 Huế 1962-63 - Perfume River     Photo by Ned Scheer
Huế 1962-63 - Perfume River Photo by Ned Scheer
 Huế 1963    Photo by Jerrell Pickett
Huế 1963 Photo by Jerrell Pickett
 Huế 1962 - Royal City Palace Grounds    Photo by Lt William A Brownlee Jr.
Huế 1962 - Royal City Palace Grounds Photo by Lt William A Brownlee Jr.


 Huế 1962-63 - Cầu Gia Hội, Bên phải là chợ Đông Ba, bên trái đường Hàng Bè và đường Phan Bội Châu,ông xe kéo  đang đi trên đường chính Trần Hưng Đạo.    Photo by Ned Scheer
Huế 1962-63 - Cầu Gia Hội, Bên phải là chợ Đông Ba, bên trái đường Hàng Bè và đường Phan Bội Châu,ông xe kéo đang đi trên đường chính Trần Hưng Đạo. Photo by Ned Scheer
 Huế 1962-63 - Chợ Đông Ba    Photo by Ned Scheer
Huế 1962-63 - Chợ Đông Ba Photo by Ned Scheer


Nguồn : Page Phóng Viên Chiến Trường

Nếu thấy hay thì hãy chia sẻ nội dung này bạn nhé !


Xem Thêm những ảnh xưa cùng chuyên mục Địa Danh Xưa khác