Lịch sử hình thành và phát triển Tỉnh Vĩnh Long


Tỉnh Vĩnh Long xưa nguyên là đất Tầm Đôn - Xoài Rạp (đất Tầm Đôn còn gọi là xứ Tầm Đôn, vị trí trung tâm của Tầm Đôn xưa thuộc khu vực của TX Vĩnh Long cũ, nay thuộc khu vực TP Vĩnh Long )

Tỉnh Vĩnh Long ngày nay là một phần của Long Hồ Dinh, được hình thành từ năm 1732, bao gồm các tỉnh Bến Tre, Trà Vinh và một phần của Cần Thơ.

Năm 1732, Chúa Nguyễn thứ bảy là Ninh vương Nguyễn Phúc Trú (1696-1738) đã lập ở phía nam dinh Phiên Trấn đơn vị hành chính mới là Dinh Long Hồ, Châu Định Viễn, tức tỉnh Vĩnh Long ngày nay. Lỵ sở của dinh Long Hồ lúc mới thành lập đóng ở thôn An Bình Đông, huyện Kiến Đăng, được gọi là đình Cái Bè. Đến năm Đinh Sửu (1757) thì chuyển đến xứ Tầm Bào (thuộc địa phận thôn Long Hồ, nay là Thành Phố Vĩnh Long). Thành Long Hồ được xây dựng tại xứ Tầm Bào là thủ phủ của một vùng rộng lớn.

Nhờ đất đai màu mỡ, giao thông thuận lợi, dân cư đông đúc, việc buôn bán thông thương phát đạt, địa thế trung tâm…, dinh Long Hồ trở thành một trung tâm quan trọng thời bấy giờ. Để bảo đảm an ninh quốc gia, Chúa Nguyễn đã thiết lập ở đây nhiều đồn binh như Vũng Liêm, Trà Ôn... Đến giữa thế kỷ 18, dinh Long Hồ là thủ phủ của vùng đất phía nam và là đại bản doanh của quân đội chúa Nguyễn có nhiệm vụ phòng thủ, ổn định và bảo vệ đất nước. Sử cũ còn ghi: Vào năm Canh Dần 1770, tại vùng đất này, lưu thủ dinh Long Hồ đã chặn đánh tan tác quân Xiêm La do Chiêu Khoa Liên cầm quân, tiêu diệt 300 tên địch, làm tan vỡ âm mưu xâm chiếm nước Việt của chúng. Nơi đây, trong khoảng 10 năm (1776-1787), cũng từng là chiến trường diễn ra nhiều cuộc giao chiến ác liệt giữa nghĩa quân Tây Sơn với quân (chúa Nguyễn và Nguyễn Ánh), từ trận đầu tiên là trận tập kích Long Hồ của Nguyễn Lữ. Năm 1784, tại sông Mang Thít (Vĩnh Long) nghĩa quân Tây Sơn do Nguyễn Huệ chỉ huy đã đánh thắng trận Rạch Gầm-Xoài Mút, làm liên quân Xiêm La do Nguyễn Ánh cầu viện đại bại.

Năm Canh Tý (1780), Nguyễn Ánh đổi dinh Long Hồ, châu Định Viễn thành dinh Vĩnh Trấn. Năm Mậu Thân (1788), sau khi lấy lại đất Nam Bộ từ tay nhà Tây Sơn, Nguyễn Ánh đem 2 đạo Long Xuyên và Kiên Giang của trấn Hà Tiên nhập vào dinh Vĩnh Trấn.

Thời nhà Nguyễn, năm Quý Hợi (1803), Gia Long (Nguyễn Ánh) cắt đất dinh Long Hồ xưa lập thành dinh Hoằng Trấn. Năm Gia Long thứ 7 (1808), Vĩnh Trấn, Hoằng Trấn được đổi làm trấn Vĩnh Thanh thuộc tổng trấn Gia Định, đồng thời thăng châu Định Viễn làm phủ với 3 huyện: Vĩnh Bình, Vĩnh An và Tân An. Năm 1810, lại cắt 2 đạo Kiên Giang và Long Xuyên về trấn Hà Tiên như cũ. Năm 1813, Gia Long lập thêm huyện Vĩnh Định thuộc trấn Vĩnh Thanh. Trấn thủ trấn Vĩnh Thanh là quan Hiệp trấn Vĩnh Thanh, với chức phó là quan Tham Hiệp. Các quan Trấn thủ Vĩnh Thanh gồm: Nguyễn Văn Thoại,...

Năm Minh Mạng thứ 4 (1823), Minh Mạng chia huyện Tân An thành 2 huyện Tân An và Bảo An thuộc phủ mới lập tên là Hoằng An. Năm 1832, Minh Mạng đổi tên trấn Vĩnh Thanh thành Vĩnh Long, lấy thêm 2 huyện Tuân Nghĩa, Trà Vinh của phủ Lạc Hóa thành Gia Định nhập vào Vĩnh Long và đổi trấn thành tỉnh Vĩnh Long. Nhưng đồng thời, lại cắt các huyện Vĩnh Định, An Định và đạo Châu Đốc sang tỉnh An Giang. Cùng năm 1832, Minh Mạng cho lập thêm huyện Vĩnh Trị thuộc phủ Định Viễn tỉnh Vĩnh Long. Đặt chức tổng đốc Long-Tường để thống lĩnh 2 tỉnh Vĩnh Long và Định Tường, cùng với các chức Án sát và Bố chính lo các công việc thuộc chức năng của Bộ Hình và Bộ Hộ ở cấp tỉnh, giúp cho Tổng đốc. Quần đảo Côn Lôn (tức Côn Đảo) thuộc tỉnh Vĩnh Long nhà Nguyễn.

Năm 1833, tỉnh Vĩnh Long bị quân Lê Văn Khôi nổi dậy chiếm đóng, nhà Nguyễn phải điều binh đánh dẹp, cuối cùng án sát Vĩnh Long là Doãn Uẩn lấy lại được tỉnh thành (thành Long Hồ) từ tay quân của Khôi.

Năm 1837, Minh Mạng lập thêm ở Vĩnh Long 1 phủ Hoằng Trị và 2 huyện (Bảo Hựu, Duy Minh).

Năm Tự Đức thứ 4 (1851), nhà Nguyễn bỏ phủ Hoằng An, gộp các huyện của phủ này vào phủ Hoằng Trị. Thời vua Tự Đức cho đến khi Pháp chiếm Vĩnh Long (1851-1862), tỉnh Vĩnh Long gồm 3 phủ với 8 huyện (ngoài ra còn có thêm quần đảo Côn Lôn).

Phủ Định Viễn, này có thể là đất thuộc các tỉnh Sóc Trăng, Hậu Giang:

Huyện Vĩnh Bình gồm 8 tổng với 75 làng xã, phía Tây giáp huyện An Xuyên tỉnh An Giang, phía Nam giáp huyện Vĩnh Định tỉnh An Giang nhà nguyễn, phía Đông giáp huyện Vĩnh Trị.

Huyện Vĩnh Trị gồm 6 tổng với 43 làng xã, phía Tây giáp huyện Vĩnh Bình, phía Nam giáp huyện Tuân Nghĩa phủ Lạc Hóa, phía Đông giáp huyện Trà Vinh phủ Lạc Hóa, phía Bắc giáp huyện Tân Minh phủ Hoằng Trị.

Phủ Hoằng Trị, này có thể là đất thuộc các tỉnh Vĩnh Long, Bến Tre:

Huyện Bảo Hựu gồm 6 tổng với 42 làng xã, phía Tây giáp huyện Kiến Đăng tỉnh Định Tường, phía Nam giáp 2 huyện Tân Minh và Duy Minh, phía Đông giáp huyện Bảo An, phía Bắc giáp huyện Kiến Hưng tỉnh Định Tường. Đất huyện Bảo Hựu nay là đất thuộc tỉnh Vĩnh Long hiện đại.

Huyện Tân Minh gồm 6 tổng với 41 làng xã, phía Tây giáp huyện Vĩnh Bình phủ Định Viễn, phía Nam giáp huyện Vĩnh Trị phủ Định Viễn, phía Đông giáp huyện Duy Minh, phía Bắc giáp huyện Bảo Hựu. Đất huyện Tân Minh nay là đất thuộc tỉnh Vĩnh Long hiện đại.

Huyện Bảo An gồm 5 tổng với 27 làng xã, phía Tây giáp huyện Bảo Hựu, phía Nam giáp huyện Duy Minh, phía Đông giáp biển Đông (cửa biển Ngao Châu của sông Hàm Luông), phía Bắc giáp huyện Kiến Hòa tỉnh Định Tường. Đất huyện Bảo An có thể nay thuộc tỉnh Bến Tre (huyện Ba Tri,...).

Huyện Duy Minh gồm 5 tổng với 34 làng xã, phía Tây giáp huyện Tân Minh, phía Nam giáp huyện Trà Vinh phủ Lạc Hóa, phía Đông giáp biển Đông, phía Bắc giáp 2 huyện Bảo Hựu và Bảo An. Đất huyện Duy Minh có thể nay thuộc tỉnh Bến Tre (huyện Thạnh Phú,...).

Phủ Lạc Hóa, ngày nay là đất tỉnh Trà Vinh:

Huyên Tuân Nghĩa nguyên là đất Mang Thít xưa, gồm 5 tổng với 76 làng xã, phía Tây giáp Vân Châu tỉnh An Giang nhà Nguyễn, phía Nam giáp rạch Cái Trưng tỉnh An Giang nhà Nguyễn, phía Đông giáp biển Đông (cửa biển Cổ Chiên), phía Bắc giáp huyện Trà Vinh và huyện Vĩnh Trị phủ Định Viễn. Đất huyện Tuân Nghĩa có thể nay là khoảng các huyện phía Nam tỉnh Trà Vinh (, Duyên Hải, Trà Cú, Cầu Ngang,...).

Huyện Trà Vinh gồm 6 tổng với 70 làng xã, phía Tây giáp huyện Vĩnh Trị phủ Định Viễn, phía Nam giáp huyện Tuân Nghĩa, phía Đông giáp sông Cổ Chiên, phía Bắc giáp huyện Duy Minh phủ Hoằng Trị. Đất huyện Trà Vinh có thể nay là khoảng các huyện thị phía Bắc tỉnh Trà Vinh (thành phố Trà Vinh, Càng Long,...).

Quần Đảo Côn Lôn (Côn Đảo) cũng thuộc sự quản hạt của tỉnh Vĩnh Long.

Hành chánh trước ngày 30/04/2009

Tỉnh Vĩnh Long trước ngày 30/04/2009 gồm có 1 Thị xã Vĩnh Long và 7 huyện là:
Huyện Bình Minh
Huyện Bình Tân
Huyện Long Hồ
Huyện Mang Thít
Huyện Tam Bình
Huyện Trà Ôn
Huyện Vũng Liêm

Văn hóa, di tích lịch sử

Do địa thế và lịch sử hình thành, từ ba dân tộc Kinh, Khmer, Hoa cùng sinh sống lâu đời ở đây đã hòa quyện và tạo nên một nền văn hóa đặc trưng cho vùng đất này. Vĩnh Long có khá nhiều loại hình văn học dân gian như: nói thơ Vân Tiên, nói tuồng, nói vè, hát Huê Tình, cải lương...

Vĩnh Long cũng là nơi có nhiều di tích lịch sử văn hóa như: thành Long Hồ, Công Thần Miếu Vĩnh Long, đình Tân Giai, đình Tân Hoa, Văn Thánh Miếu Vĩnh Long.

Video:Tỉnh Vĩnh Long - Trước 1975 : liệu của Phóng Viên Chiến Trường sưu tầm)

 Tháp Phan Thanh Giản - Góc chụp từ Chợ Long Châu,quẹo trái là hướng đi phà Mỹ Thuận,quẹo phải chạy khoảng vài trăm mét là tới chợ Vịnh Long,còn đi ngược lại theo hướng chụp ảnh là đi Cần Thơ
Tháp Phan Thanh Giản - Góc chụp từ Chợ Long Châu,quẹo trái là hướng đi phà Mỹ Thuận,quẹo phải chạy khoảng vài trăm mét là tới chợ Vịnh Long,còn đi ngược lại theo hướng chụp ảnh là đi Cần Thơ
 Queọ phải là hướng đi Cần Thơ,đi thẳng là vào chợ Vĩnh Long,còn đi ngươc lại là hướng Phà Mỹ Thuận,nơi đây có 2 cây xăng nổi tiếng thời đó,phía trái gốc của hình là Lữ Quán Thái Bình
Queọ phải là hướng đi Cần Thơ,đi thẳng là vào chợ Vĩnh Long,còn đi ngươc lại là hướng Phà Mỹ Thuận,nơi đây có 2 cây xăng nổi tiếng thời đó,phía trái gốc của hình là Lữ Quán Thái Bình
 Queọ phải là hướng đi Cần Thơ,đi thẳng là vào chợ Vĩnh Long,còn đi ngươc lại là hướng Phà Mỹ Thuận,nơi đây có 2 cây xăng nổi tiếng thời đó,phía trái gốc của hình là Lữ Quán Thái Bình
Queọ phải là hướng đi Cần Thơ,đi thẳng là vào chợ Vĩnh Long,còn đi ngươc lại là hướng Phà Mỹ Thuận,nơi đây có 2 cây xăng nổi tiếng thời đó,phía trái gốc của hình là Lữ Quán Thái Bình
 Xa xa là tháp Phan Thanh Giản.Những chử ghi trên đài là để tưởng nhớ tới quan Đại Thần Phan Thanh Giản
Xa xa là tháp Phan Thanh Giản.Những chử ghi trên đài là để tưởng nhớ tới quan Đại Thần Phan Thanh Giản
 Ngã ba Nguyễn Huệ nhìn từ phía trung tâm. Bên trái là bến xe Vĩnh Long cũ (trước 1975). Xa xa là tháp Phan Thanh Giản.Những chử ghi trên đài là để tưởng nhớ tới quan Đại-thần Phan thanh Giản.Tòa Nhà bên phải là Khách Sạn Thái Bình
Ngã ba Nguyễn Huệ nhìn từ phía trung tâm. Bên trái là bến xe Vĩnh Long cũ (trước 1975). Xa xa là tháp Phan Thanh Giản.Những chử ghi trên đài là để tưởng nhớ tới quan Đại-thần Phan thanh Giản.Tòa Nhà bên phải là Khách Sạn Thái Bình


 Bến Tàu Vĩnh Long xưa (Nay là cafe Hoa Nắng)
Bến Tàu Vĩnh Long xưa (Nay là cafe Hoa Nắng)
 Bến Tàu Vĩnh Long xưa (Nay là cafe Hoa Nắng)
Bến Tàu Vĩnh Long xưa (Nay là cafe Hoa Nắng)
 Vĩnh Long 1914 - Những người bán trái cây tại Cầu tàu Vĩnh Long.
Vĩnh Long 1914 - Những người bán trái cây tại Cầu tàu Vĩnh Long.
 Bến Tàu Vĩnh Long
Bến Tàu Vĩnh Long
 Nhà thương Vĩnh Long 1921
Nhà thương Vĩnh Long 1921


 Bà Ngô Đình Nhu tại Phi Trường Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
Bà Ngô Đình Nhu tại Phi Trường Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
 Bà Ngô Đình Nhu tại Phi Trường Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
Bà Ngô Đình Nhu tại Phi Trường Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
 Bà Ngô Đình Nhu tại Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
Bà Ngô Đình Nhu tại Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
 Bà Ngô Đình Nhu tại Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
Bà Ngô Đình Nhu tại Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
 Bà Ngô Đình Nhu tại Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
Bà Ngô Đình Nhu tại Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
 Bà Ngô Đình Nhu tại Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
Bà Ngô Đình Nhu tại Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
 Bà Ngô Đình Nhu tại Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
Bà Ngô Đình Nhu tại Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
 Bà Ngô Đình Nhu tại Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
Bà Ngô Đình Nhu tại Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
 Bà Ngô Đình Nhu tại Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
Bà Ngô Đình Nhu tại Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
 Bà Ngô Đình Nhu tại Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
Bà Ngô Đình Nhu tại Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
 Bà Ngô Đình Nhu tại Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
Bà Ngô Đình Nhu tại Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
 Bà Ngô Đình Nhu tại Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
Bà Ngô Đình Nhu tại Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
 Bà Ngô Đình Nhu tại Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
Bà Ngô Đình Nhu tại Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
 Bà Ngô Đình Nhu tại Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
Bà Ngô Đình Nhu tại Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
 Bà Ngô Đình Nhu tại Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
Bà Ngô Đình Nhu tại Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
 Bà Ngô Đình Nhu tại Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
Bà Ngô Đình Nhu tại Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
 Bà Ngô Đình Nhu tại Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
Bà Ngô Đình Nhu tại Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
 Bà Ngô Đình Nhu tại Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
Bà Ngô Đình Nhu tại Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
 Bà Ngô Đình Nhu tại Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
Bà Ngô Đình Nhu tại Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
 Bà Ngô Đình Nhu tại Vĩnh Long ngày 3/7/1962.
Bà Ngô Đình Nhu tại Vĩnh Long ngày 3/7/1962.


Nguồn : Page Phóng Viên Chiến Trường

Nếu thấy hay thì hãy chia sẻ nội dung này bạn nhé !


Xem Thêm những ảnh xưa cùng chuyên mục Địa Danh Xưa khác