Lịch sử tình An Giang - Tỉnh Châu Đốc ngày xưa


Châu Đốc Thời Nhà Nguyễn



Lãnh thổ Châu Đốc nguyên là đất thuộc nước Chân Lạp, gọi là Tầm Phong Long (Kompong Long).
Năm 1757, vua Chân Lạp nhường cho chúa Nguyễn, chúa Nguyễn giao cho Nguyễn Cư Trinh vào và thành lập đạo Châu Đốc cùng với đạo Tân Châu và đạo Đông Khẩu (Sa Đéc).

Sau khi vua Gia Long lên ngôi, năm 1805 niên hiệu Gia Long thứ 3, đã đặt lại địa giới hành chính Châu Đốc thuộc trấn Hà Tiên, Châu Đốc lúc này gọi là Châu Đốc Tân Cương.

Năm 1808, Châu Đốc thuộc huyện Vĩnh Định, phủ Định Viễn, trấn Vĩnh Thanh, thuộc Gia Định thành.

Năm 1815, triều Nguyễn cho xây thành Châu Đốc.

Đến 1825, Châu Đốc tách riêng thành Châu Đốc trấn.

Năm 1832 niên hiệu Minh Mạng 13, vua Minh Mạng đổi trấn thành tỉnh, phủ Gia Định chia thành Nam Kỳ lục tỉnh: Biên Hòa, Gia Định, Định Tường, Vĩnh Long, Hà Tiên và An Giang.

Trấn Châu Đốc đổi thành tỉnh An Giang. Thành Châu Đốc, vùng đất mà nay là thành phố Châu Đốc, là tổng Châu Phú thuộc huyện Tây Xuyên và trở thành tỉnh lỵ của tỉnh An Giang nhà Nguyễn (thành Châu Đốc khi đó nằm ở khoảng giữa của huyện Tây Xuyên, huyện này gồm cả phần đất nay thuộc đông nam tỉnh Takeo Campuchia). Đồng thời Minh Mạng cho đặt chức tổng đốc An Hà, lỵ sở tại thành Châu Đốc, cai quản 2 tỉnh An Giang và Hà Tiên (gồm phần lớn đồng bằng sông Cửu Long ngày nay).

Để xứng đáng là tỉnh lỵ của một trong sáu tỉnh Nam Kỳ (tỉnh An Giang thời đó bao gồm các phần đất mà nay là các tỉnh thành An Giang, Cần Thơ, Hậu Giang, Sóc Trăng, một phần của các tỉnh Đồng Tháp, Bạc Liêu của Việt Nam, và một phần của tỉnh Takeo Campuchia),

Năm 1831 niên hiệu Minh Mạng 12, vua Minh Mạng cho triệt phá thành (đồn) Châu Đốc cũ (1815), xây dựng thành Châu Đốc mới theo hình bát quái, ở phía đông đồn Châu Đốc cũ.

Theo Nghiên cứu địa bạ Nam Kỳ Lục tỉnh 1836 của Nguyễn Đình Đầu, tổng Châu Phú khoảng những năm 1836-1839 có các thôn làng sau: Vĩnh Tế Sơn, Vĩnh Ngươi, Vĩnh Phước, Vĩnh Hội, Vĩnh Khánh, Nhơn Hội, Nhơn Hòa, Long Thạnh, Bình Thạnh, An Thạnh, Vĩnh Thạnh, Vĩnh Thành, An Nông, Hưng An, Khánh An, Phú Cường, Vĩnh Bảo, Vĩnh Thọ, Vĩnh Thông, Vĩnh Lạc, Vĩnh Điều, Vĩnh Trung, Vĩnh Trường, Thới Hưng, Thân Nhơn Lý,...

Châu Đốc - An Giang Thời Pháp Thuộc



Ngày 22 tháng 6 năm 1867, Pháp đem quân đánh chiếm Châu Đốc.

Năm 1868, sau khi quân Pháp đánh chiếm 3 tỉnh miền Tây của Nam Kỳ lục tỉnh: (An Giang, Vĩnh Long, Hà Tiên), nhà cầm quyền thực dân chia Nam Kỳ thành 24 hạt Tham biện. Trong đó, hạt Châu Đốc trông coi hạt Long Xuyên (sở lỵ gần chợ Đông Xuyên) và hạt Sa Đéc, thành Châu Đốc bị hạn chế bớt vai trò trung tâm vùng của nó so với thời nhà Nguyễn độc lập (giai đoạn 1832-1867).

Ngày 20 tháng 12 năm 1899, Toàn quyền Đông Dương ra Nghị định đổi hạt Tham biện thành tỉnh; chia phần lớn đất An Giang cũ của nhà Nguyễn thành 5 tỉnh Châu Đốc, Long Xuyên, Sa Đéc, Cần Thơ, Sóc Trăng. Thành Châu Đốc chỉ còn vai trò là thủ phủ của tỉnh Châu Đốc, một trong 21 tỉnh của Nam Kỳ thuộc Pháp.

Lúc bấy giờ, tỉnh lỵ Châu Đốc nằm trên địa bàn làng Châu Phú thuộc tổng Châu Phú, quận Châu Thành.(Cochinchine Francaise).

Năm 1919, quận Châu Thành đổi thành quận Châu Phú thuộc tỉnh Châu Đốc. Tuy nhiên năm 1939 lại đổi về tên quận Châu Thành như cũ. Thời Pháp thuộc, làng Châu Phú vừa đóng vai trò là quận lỵ quận Châu Thành và là tỉnh lỵ tỉnh Châu Đốc.

Trong Cách mạng tháng Tám, lực lượng cách mạng khởi nghĩa giành chính quyền ở tỉnh Châu Đốc vào ngày 24 tháng 8 năm 1945.

Đến ngày 20 tháng 01 năm 1946, quân Pháp chiếm lại Châu Đốc.

Theo sự phân chia của chính quyền Cách mạng, ngày 06 tháng 3 năm 1948, vùng đất Châu Đốc ngày nay thuộc huyện Châu Phú A của tỉnh Long Châu Hậu.

Đến cuối năm 1950, huyện Châu Phú A thuộc tỉnh Long Châu Hà.

Năm 1954, vùng đất Châu Đốc lại trở về thuộc huyện Châu Phú, tỉnh Châu Đốc.

Tỉnh An Giang Thời Việt Nam Cộng Hòa



Ngày 22 tháng 10 năm 1956, Tổng thống Việt Nam Cộng Hòa Ngô Đình Diệm quyết định sát nhập tỉnh Châu Đốc với tỉnh Long Xuyên để thành lập tỉnh An Giang. Lúc này ở vùng đất cả hai tỉnh Long Xuyên và Châu Đốc trước đó đều có quận Châu Thành cả. Tuy nhiên, do tỉnh lỵ tỉnh An Giang có tên là "Long Xuyên" và được đặt ở quận Châu Thành thuộc tỉnh Long Xuyên cũ, cho nên quận Châu Thành thuộc tỉnh Châu Đốc cũ được đổi tên là quận Châu Phú như ở giai đoạn 1919-1939.

Lúc này, xã Châu Phú chỉ còn đóng vai trò duy nhất là quận lỵ quận Châu Phú. Vai trò tỉnh lỵ của tỉnh An Giang được chuyển từ Châu Đốc sang Long Xuyên, từ đó Châu Đốc không còn là trung tâm tỉnh lỵ của tỉnh An Giang nữa.

Ngày 8 tháng 9 năm 1964, Thủ tướng chính quyền mới của Việt Nam Cộng Hòa ký Sắc lệnh số 246/NV quy định kể từ ngày 01 tháng 10 năm 1964 tái lập tỉnh Châu Đốc trên cơ sở các quận Châu Phú, Tân Châu, An Phú, Tri Tôn và Tịnh Biên cùng thuộc tỉnh An Giang trước đó.

Quận Châu Phú trở lại thuộc tỉnh Châu Đốc cho đến năm 1975. Sau năm 1965, tất cả các tổng đều bị giải thể. Lúc bấy giờ, xã Châu Phú thuộc quận Châu Phú vừa đóng vai trò là quận lỵ quận Châu Phú và đồng thời cũng là tỉnh lỵ tỉnh Châu Đốc trong giai đoạn 1964-1975. Tỉnh lỵ tỉnh Châu Đốc khi đó lại có tên là "Châu Phú", do nằm trong khu vực xã Châu Phú, quận Châu Phú.

Năm 1957, chính quyền Cách mạng cũng đặt huyện Châu Phú thuộc tỉnh An Giang, giống như sự phân chia của chính quyền Việt Nam Cộng Hòa. Giữa năm 1966, tách xã Châu Phú ra khỏi huyện Châu Phú để thành lập thị xã Châu Đốc trực thuộc tỉnh An Giang.

Trong giai đoạn 1964-1971, địa bàn tỉnh Châu Đốc của Chính quyền Việt Nam Cộng Hòa vẫn do tỉnh An Giang của chính quyền Cách mạng quản lý. Chính vì vậy, trong giai đoạn này chính quyền Cách mạng vẫn đặt huyện Châu Phú và thị xã Châu Đốc cùng thuộc tỉnh An Giang.

Năm 1971, thị xã Châu Đốc vẫn thuộc tỉnh An Giang sau khi tách đất tỉnh An Giang để thành lập tỉnh Châu Hà. Cho đến tháng 5 năm 1974, thị xã Châu Đốc và huyện Châu Phú cùng thuộc tỉnh Long Châu Hà theo Hội nghị thường trực Trung ương Cục cho đến ngày giải phóng.

Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, Chính quyền quân quản Cộng Hòa miền Nam Việt Nam ban đầu vẫn đặt thị xã Châu Đốc trực thuộc tỉnh Long Châu Hà.

Tháng 2 năm 1976, thị xã Châu Đốc thuộc tỉnh An Giang, gồm 2 xã ban đầu: Châu Phú A và Châu Phú B.

Ngày 27 tháng 01 năm 1977, thị xã Châu Đốc nhận thêm xã Vĩnh Ngươn của huyện Châu Phú theo Quyết định số 199/TC.UB của Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang.

Châu Đốc (Trước 1975)
liệu của Phóng Viên Chiến Trường sưu tầm)

 Long Xuyên 1920s - Chợ Long xuyên
Long Xuyên 1920s - Chợ Long xuyên
 Long Xuyên 1920s - Chợ Long xuyên
Long Xuyên 1920s - Chợ Long xuyên
 Long Xuyên 1920s - Bến tàu
Long Xuyên 1920s - Bến tàu
 Long Xuyên 1920s - Hồ Nguyễn Du, phía xa là sông Hậu.
Long Xuyên 1920s - Hồ Nguyễn Du, phía xa là sông Hậu.
 Long Xuyên 1920s - Hồ Nguyễn Du, phía xa là sông Hậu.
Long Xuyên 1920s - Hồ Nguyễn Du, phía xa là sông Hậu.


 Ang Giang 1966 - Bức chân dung của Đức Huỳnh Phú Sổ,người sáng lập Phật giáo Hòa Hảo.    VIET NAM, JULY 1966: A Hoa Hao pagoda amid Mekong River palms. Typically it features a huge portrait of the Master. The top tier of this pagoda carries a portrait of the founder of the faith, Le Maitre, who was shot by communists in 1947.     (Mark Gayn/Toronto Star via Getty Images)
Ang Giang 1966 - Bức chân dung của Đức Huỳnh Phú Sổ,người sáng lập Phật giáo Hòa Hảo. VIET NAM, JULY 1966: A Hoa Hao pagoda amid Mekong River palms. Typically it features a huge portrait of the Master. The top tier of this pagoda carries a portrait of the founder of the faith, Le Maitre, who was shot by communists in 1947. (Mark Gayn/Toronto Star via Getty Images)
 Một tín đồ Phật giáo Hòa Hảo tại Long Xuyên với tóc để dài búi trên đầu, khoảng 1970.
Một tín đồ Phật giáo Hòa Hảo tại Long Xuyên với tóc để dài búi trên đầu, khoảng 1970.


 Long Xuyên 1964 - Bộ tưởng QP Mỹ McNamara thăm vùng Hòa Hảo.  Lee Baker Collection - Agencie Francais Press Corp. 'Jack' Owen (Oanh), Secretary of Finance, Gen Khanh, Secretary McNamara, General Taylor at Hoa Hao Village. Bộ tưởng QP Mỹ McNamara thăm một vùng Hòa Hảo (Long Xuyên). Trên balcon đang chụp hình là ký giả Pháp Francois Sully, Ô. Nguyễn Xuân Oánh, Thủ tuớng Khánh, Bộ trưởng McNamara và tướng Taylor.
Long Xuyên 1964 - Bộ tưởng QP Mỹ McNamara thăm vùng Hòa Hảo. Lee Baker Collection - Agencie Francais Press Corp. 'Jack' Owen (Oanh), Secretary of Finance, Gen Khanh, Secretary McNamara, General Taylor at Hoa Hao Village. Bộ tưởng QP Mỹ McNamara thăm một vùng Hòa Hảo (Long Xuyên). Trên balcon đang chụp hình là ký giả Pháp Francois Sully, Ô. Nguyễn Xuân Oánh, Thủ tuớng Khánh, Bộ trưởng McNamara và tướng Taylor.
 Long Xuyên 1964 - Bộ tưởng QP Mỹ McNamara thăm vùng Hòa Hảo.  Lee Baker Collection - Agencie Francais Press Corp. 'Jack' Owen (Oanh), Secretary of Finance, Gen Khanh, Secretary McNamara, General Taylor at Hoa Hao Village. Bộ tưởng QP Mỹ McNamara thăm một vùng Hòa Hảo (Long Xuyên). Trên balcon đang chụp hình là ký giả Pháp Francois Sully, Ô. Nguyễn Xuân Oánh, Thủ tuớng Khánh, Bộ trưởng McNamara và tướng Taylor.
Long Xuyên 1964 - Bộ tưởng QP Mỹ McNamara thăm vùng Hòa Hảo. Lee Baker Collection - Agencie Francais Press Corp. 'Jack' Owen (Oanh), Secretary of Finance, Gen Khanh, Secretary McNamara, General Taylor at Hoa Hao Village. Bộ tưởng QP Mỹ McNamara thăm một vùng Hòa Hảo (Long Xuyên). Trên balcon đang chụp hình là ký giả Pháp Francois Sully, Ô. Nguyễn Xuân Oánh, Thủ tuớng Khánh, Bộ trưởng McNamara và tướng Taylor.
 Long Xuyên 1964 - Bộ tưởng QP Mỹ McNamara thăm vùng Hòa Hảo.  Lee Baker Collection - Agencie Francais Press Corp. 'Jack' Owen (Oanh), Secretary of Finance, Gen Khanh, Secretary McNamara, General Taylor at Hoa Hao Village. Bộ tưởng QP Mỹ McNamara thăm một vùng Hòa Hảo (Long Xuyên). Trên balcon đang chụp hình là ký giả Pháp Francois Sully, Ô. Nguyễn Xuân Oánh, Thủ tuớng Khánh, Bộ trưởng McNamara và tướng Taylor.    (Photo by Larry Burrows/The LIFE Picture Collection/Getty Images)
Long Xuyên 1964 - Bộ tưởng QP Mỹ McNamara thăm vùng Hòa Hảo. Lee Baker Collection - Agencie Francais Press Corp. 'Jack' Owen (Oanh), Secretary of Finance, Gen Khanh, Secretary McNamara, General Taylor at Hoa Hao Village. Bộ tưởng QP Mỹ McNamara thăm một vùng Hòa Hảo (Long Xuyên). Trên balcon đang chụp hình là ký giả Pháp Francois Sully, Ô. Nguyễn Xuân Oánh, Thủ tuớng Khánh, Bộ trưởng McNamara và tướng Taylor. (Photo by Larry Burrows/The LIFE Picture Collection/Getty Images)
 Long Xuyên 1964 - Bộ tưởng Quốc Phòng Mỹ McNamara và Thủ tướng Nguyễn Khánh thăm vùng đồng bào Phật giáo Hòa Hảo.
Long Xuyên 1964 - Bộ tưởng Quốc Phòng Mỹ McNamara và Thủ tướng Nguyễn Khánh thăm vùng đồng bào Phật giáo Hòa Hảo.
 Long Xuyên 1964 - Bộ tưởng Quốc Phòng Mỹ McNamara và Thủ tướng Nguyễn Khánh thăm vùng đồng bào Phật giáo Hòa Hảo.
Long Xuyên 1964 - Bộ tưởng Quốc Phòng Mỹ McNamara và Thủ tướng Nguyễn Khánh thăm vùng đồng bào Phật giáo Hòa Hảo.
 Long Xuyên 1964 - Bộ tưởng Quốc Phòng Mỹ McNamara và Thủ tướng Nguyễn Khánh thăm vùng đồng bào Phật giáo Hòa Hảo.Người đội Bere Dù là Trung Tướng Nguyễn Chánh Thi.
Long Xuyên 1964 - Bộ tưởng Quốc Phòng Mỹ McNamara và Thủ tướng Nguyễn Khánh thăm vùng đồng bào Phật giáo Hòa Hảo.Người đội Bere Dù là Trung Tướng Nguyễn Chánh Thi.
 Long Xuyên 1964 - Các tín đồ Phật giáo Hòa Hảo.
Long Xuyên 1964 - Các tín đồ Phật giáo Hòa Hảo.


Bịnh Viện Long Xuyên 1967

 Bịnh Viện Long Xuyên 1967
Bịnh Viện Long Xuyên 1967
 Bịnh Viện Long Xuyên 1967
Bịnh Viện Long Xuyên 1967

Châu Đốc 1972 - Cửu Trùng Đài - Nhà Bàng - Tịnh Biên - Châu Đốc.

Photo by Gene Whitmer

 Châu Đốc 1972 - Cửu Trùng Đài - Nhà Bàng - Tịnh Biên - Châu Đốc.    Photo by Gene Whitmer
Châu Đốc 1972 - Cửu Trùng Đài - Nhà Bàng - Tịnh Biên - Châu Đốc. Photo by Gene Whitmer
 Châu Đốc 1972 - Cửu Trùng Đài - Nhà Bàng - Tịnh Biên - Châu Đốc.    Photo by Gene Whitmer
Châu Đốc 1972 - Cửu Trùng Đài - Nhà Bàng - Tịnh Biên - Châu Đốc. Photo by Gene Whitmer


Tịnh Biên - 1960s'

 Tịnh Biên - 1960s'
Tịnh Biên - 1960s'
 Tịnh Biên - 1960s'
Tịnh Biên - 1960s'
 Tịnh Biên - 1960s'
Tịnh Biên - 1960s'
 Tịnh Biên - 1960s'
Tịnh Biên - 1960s'
 Tịnh Biên - 1960s'
Tịnh Biên - 1960s'


AN GIANG 1968 - Lễ hội Phật Giáo Hòa Hảo tại thôn Hòa Hảo, nay là thị trấn Phú Mỹ, huyện Phú Tân tỉnh An Giang

 AN GIANG 1968 - Lễ hội Phật Giáo Hòa Hảo tại thôn Hòa Hảo, nay là thị trấn Phú Mỹ, huyện Phú Tân tỉnh An Giang
AN GIANG 1968 - Lễ hội Phật Giáo Hòa Hảo tại thôn Hòa Hảo, nay là thị trấn Phú Mỹ, huyện Phú Tân tỉnh An Giang
 AN GIANG 1968 - Lễ hội Phật Giáo Hòa Hảo tại thôn Hòa Hảo, nay là thị trấn Phú Mỹ, huyện Phú Tân tỉnh An Giang
AN GIANG 1968 - Lễ hội Phật Giáo Hòa Hảo tại thôn Hòa Hảo, nay là thị trấn Phú Mỹ, huyện Phú Tân tỉnh An Giang
 AN GIANG 1968 - Lễ hội Phật Giáo Hòa Hảo tại thôn Hòa Hảo, nay là thị trấn Phú Mỹ, huyện Phú Tân tỉnh An Giang
AN GIANG 1968 - Lễ hội Phật Giáo Hòa Hảo tại thôn Hòa Hảo, nay là thị trấn Phú Mỹ, huyện Phú Tân tỉnh An Giang
 AN GIANG 1968 - Lễ hội Phật Giáo Hòa Hảo tại thôn Hòa Hảo, nay là thị trấn Phú Mỹ, huyện Phú Tân tỉnh An Giang
AN GIANG 1968 - Lễ hội Phật Giáo Hòa Hảo tại thôn Hòa Hảo, nay là thị trấn Phú Mỹ, huyện Phú Tân tỉnh An Giang
 AN GIANG 1968 - Lễ hội Phật Giáo Hòa Hảo tại thôn Hòa Hảo, nay là thị trấn Phú Mỹ, huyện Phú Tân tỉnh An Giang
AN GIANG 1968 - Lễ hội Phật Giáo Hòa Hảo tại thôn Hòa Hảo, nay là thị trấn Phú Mỹ, huyện Phú Tân tỉnh An Giang
 AN GIANG 1968 - Lễ hội Phật Giáo Hòa Hảo tại thôn Hòa Hảo, nay là thị trấn Phú Mỹ, huyện Phú Tân tỉnh An Giang
AN GIANG 1968 - Lễ hội Phật Giáo Hòa Hảo tại thôn Hòa Hảo, nay là thị trấn Phú Mỹ, huyện Phú Tân tỉnh An Giang
 AN GIANG 1968 - Lễ hội Phật Giáo Hòa Hảo tại thôn Hòa Hảo, nay là thị trấn Phú Mỹ, huyện Phú Tân tỉnh An Giang
AN GIANG 1968 - Lễ hội Phật Giáo Hòa Hảo tại thôn Hòa Hảo, nay là thị trấn Phú Mỹ, huyện Phú Tân tỉnh An Giang
 AN GIANG 1968 - Lễ hội Phật Giáo Hòa Hảo tại thôn Hòa Hảo, nay là thị trấn Phú Mỹ, huyện Phú Tân tỉnh An Giang
AN GIANG 1968 - Lễ hội Phật Giáo Hòa Hảo tại thôn Hòa Hảo, nay là thị trấn Phú Mỹ, huyện Phú Tân tỉnh An Giang
 AN GIANG 1968 - Lễ hội Phật Giáo Hòa Hảo tại thôn Hòa Hảo, nay là thị trấn Phú Mỹ, huyện Phú Tân tỉnh An Giang
AN GIANG 1968 - Lễ hội Phật Giáo Hòa Hảo tại thôn Hòa Hảo, nay là thị trấn Phú Mỹ, huyện Phú Tân tỉnh An Giang
 AN GIANG 1968 - Lễ hội Phật Giáo Hòa Hảo tại thôn Hòa Hảo, nay là thị trấn Phú Mỹ, huyện Phú Tân tỉnh An Giang
AN GIANG 1968 - Lễ hội Phật Giáo Hòa Hảo tại thôn Hòa Hảo, nay là thị trấn Phú Mỹ, huyện Phú Tân tỉnh An Giang
 AN GIANG 1968 - Lễ hội Phật Giáo Hòa Hảo tại thôn Hòa Hảo, nay là thị trấn Phú Mỹ, huyện Phú Tân tỉnh An Giang
AN GIANG 1968 - Lễ hội Phật Giáo Hòa Hảo tại thôn Hòa Hảo, nay là thị trấn Phú Mỹ, huyện Phú Tân tỉnh An Giang
 AN GIANG 1968 - Lễ hội Phật Giáo Hòa Hảo tại thôn Hòa Hảo, nay là thị trấn Phú Mỹ, huyện Phú Tân tỉnh An Giang
AN GIANG 1968 - Lễ hội Phật Giáo Hòa Hảo tại thôn Hòa Hảo, nay là thị trấn Phú Mỹ, huyện Phú Tân tỉnh An Giang
 AN GIANG 1968 - Lễ hội Phật Giáo Hòa Hảo tại thôn Hòa Hảo, nay là thị trấn Phú Mỹ, huyện Phú Tân tỉnh An Giang
AN GIANG 1968 - Lễ hội Phật Giáo Hòa Hảo tại thôn Hòa Hảo, nay là thị trấn Phú Mỹ, huyện Phú Tân tỉnh An Giang



Nguồn : Page Phóng Viên Chiến Trường

Nếu thấy hay thì hãy chia sẻ nội dung này bạn nhé !


Xem Thêm những ảnh xưa cùng chuyên mục Địa Danh Xưa khác