Mỹ Can Thiệp Quân Sự Vào Việt Nam, Nhưng Trên Cơ Sở Luật Pháp Nào?


MỸ CAN THIỆP QUÂN SỰ VÀO VN,
NHƯNG TRÊN CƠ SỞ LUẬT PHÁP NÀO?
-----
Lời dẫn: Chính quyền Mỹ luôn nói đã hành động tại VN trên tinh thần thượng tôn pháp luật, quốc gia và quốc tế. Họ được rất nhiều luật gia ủng hộ. Nhưng cũng không ít luật gia Mỹ bác bỏ. Dưới đây là những tranh luận chính, tóm tắt từ bài viết của tiến sĩ Lipmann trên Tạp chí Luật quốc tế của Đại học Penn State vào năm 1993, với tựa đề "VN: 20 năm nhìn lại".
------
1. LÝ LẼ CỦA BỘ NGOẠI GIAO MỸ
*
Tính 'chính danh' khi Mỹ can thiệp vào VN đã được Bộ Ngoại giao (BNG) Mỹ trình bày trong Sách Trắng vào các năm 1961, 1965 và trong bản ghi nhớ tháng 3/1966 do cố vấn pháp lý của BNG Mỹ là Leonard Meeker soạn thảo. Theo đó, Hà Nội thông qua MTGP đã "TẤN CÔNG VŨ TRANG" Nam VN, vi phạm HĐ Geneva 1954 về đình chiến, gây nguy hại cho "HÒA BÌNH VÀ AN NINH QUỐC TẾ", và vì vậy Mỹ có quyền can thiệp dưới danh nghĩa "PHÒNG VỆ TẬP THỂ", tuân thủ luật pháp quốc gia và quốc tế.
--
Hà Nội "tấn công vũ trang" thế nào?
*
BNG Mỹ: Dù không có ngày giờ tấn công cụ thể do đặc thù của chiến tranh nổi dậy, nhưng việc chi viện ngàn quân vào Nam là đủ để cấu thành hành vi "TẤN CÔNG VŨ TRANG", vi phạm HĐ Geneva là cấm đưa "quân đội nước ngoài" (chỉ người từ miền Bắc) vào miền Nam.
--
Mỹ can thiệp quân sự vào VN có trái với Điều 2 Hiến chương LHQ, quy định rằng "mọi thành viên phải kiềm chế việc đe dọa sử dụng vũ lực trong các quan hệ quốc tế"?
*
BNG Mỹ: Nhưng Điều 51 lại cho Mỹ "quyền PHÒNG VỆ TẬP THỂ nếu một thành viên (LHQ) bị TẤN CÔNG VŨ TRANG, cho đến khi Hội đồng Bảo an có biện pháp cần thiết để duy trì HÒA BÌNH VÀ AN NINH QUỐC TẾ".
--
VNCH đâu phải thành viên LHQ?
*
BNG Mỹ: Vận dụng Điều 2 Hiến chương, khi các quốc gia phi thành viên tự nguyện chấp nhận Hiến chương (VNCH đã nộp đơn xin gia nhập LHQ) thì sẽ vẫn phù hợp nếu áp dụng Hiến chương.
--
Nhưng VNCH đâu phải là một quốc gia đầy đủ chủ quyền? Và nếu vậy thì có được quyền mời Mỹ cùng phòng vệ tập thể hay không?
*
BNG Mỹ: Kể cả trong một quốc gia bị chia cắt tạm thời, thì vùng này vẫn không được tấn công vùng kia. Nếu Nam VN bị tấn công thì đó sẽ là vi phạm HĐ Geneva về đình chiến, cũng như gây nguy hại cho HÒA BÌNH VÀ AN NINH QUỐC TẾ, vẫn dẫn tới Điều 51.
--
Mỹ có được sử dụng Điều 51 để cùng một quốc gia phi thành viên (như VNCH) tổ chức phòng vệ tập thể hay không?
*
BNG Mỹ: Không thấy Hiến chương LHQ đề cập (cấm).
--
Điều 51 có nhắc đến thẩm quyền của HĐBA?
*
BNG Mỹ: Điều 51 ghi "CHO ĐẾN KHI HĐBA có biện pháp...", nghĩa là Mỹ có quyền thực thi quyền phòng vệ tập thể TRƯỚC khi HĐBA có biện pháp. Sau đó Mỹ đã thông báo cho HĐBA về tình hình, nhưng không thấy HĐBA động tĩnh.
--
Mỹ đã cam kết không cản trở thực thi HĐ Geneva?
*
BNG Mỹ: Mỹ cam kết vậy, nhưng cũng đã tuyên bố tại hội nghị Geneva rằng sẽ coi việc tái diễn các hành động xâm lược vi phạm HĐ là rất nghiêm trọng. Và rằng theo nguyên lý của luật pháp quốc tế, nếu một bên vi phạm cam kết (ám chỉ Hà Nội gây hấn trước) thì bên còn lại (Mỹ) cũng có quyền tương ứng rút lại cam kết cho đến khi bên kia quay lại tôn trọng thỏa thuận.
--
Còn căn cứ pháp lý nào nữa ủng hộ quyền can thiệp của Mỹ?
*
BNG Mỹ: Theo Điều IV Hiệp ước SEATO (Liên phòng Đông Nam Á), Mỹ có nghĩa vụ bảo vệ một quốc gia được Hiệp ước cam kết bảo vệ, mà thậm chí còn không cần phải có điều kiện tiên quyết là nước đó bị tấn công.
--
Nhưng Hà Nội tố cáo VNCH là bên vi phạm HĐ Geneva trước, vì đã không chịu hiệp thương tổng tuyển cử?
*
BNG Mỹ: VNCH không phải là đối tượng của HĐ Geneva (không ký kết hiệp định đình chiến, không nhất trí với tuyên bố cuối cùng). Mà kể cả nếu VNCH chịu bị ràng buộc bởi điều khoản tổng tuyển cử thì họ cũng có lý do để từ chối vì làm gì có bầu cử tự do dưới chế độ Cộng sản.
--
Mỹ đã hành động quân sự mà không tuyên chiến?
*
BNG Mỹ: VN không phải cá biệt. Trong lịch sử, đã có 125 lần tổng thống Mỹ ra lệnh hành động quân sự ở nước ngoài mà không cần lời tuyên chiến của Quốc hội. Thêm nữa, chính Quốc hội đã phê chuẩn Hiệp ước SEATO và thông qua nghị quyết Vịnh Bắc Bộ cho phép tổng thống hành động trong khuôn khổ Hiệp ước này.
-----
2. VÀ PHẢN BÁC
*
Ủy ban Luật gia về Chính sách Mỹ tại VN (UB) đã mạnh mẽ phê bình các lý lẽ trên của BNG Mỹ. Trong thư gửi tổng thống Johnson tháng 1/1966, đồng chủ tịch UB viết:
*
"Chúng tôi đã đi tới kết luận rất đáng tiếc nhưng không thể né tránh rằng những hành động của Mỹ tại VN đã vi phạm những điều khoản căn bản của Hiến chương LHQ mà chúng ta buộc phải tuân thủ, vi phạm HĐ Geneva mà chúng ta cam kết sẽ tôn trọng, chúng ta không bị ràng buộc bởi Hiệp ước SEATO, và cũng vi phạm điểm trung tâm trong Hiến pháp của chúng ta về cơ chế kiểm soát và cân bằng quyền lực, khi đã tiến hành chiến tranh ở VN mà không có lời tuyên chiến của Quốc hội."
*
"HĐ Geneva công nhận tất cả VN chỉ là MỘT quốc gia. Xung đột ở VN là nội bộ, và can thiệp từ bên ngoài là bị cấm."
*
"Chúng tôi nhắc lại cho tổng thống Johnson về tính chính nghĩa của Nội chiến Mỹ, để bảo vệ sự THỐNG NHẤT của miền Bắc và Nam. Chúng ta đã mạnh mẽ phản đối sự can thiệp của Anh và Pháp nhân danh nền độc lập của Liên minh (ly khai) miền Nam."
*
Quincy Wright, một thành viên hàng đầu của UB tiếp tục phản bác luận điểm "miền Bắc xâm lược", khi so sánh Hồ Chí Minh với Lincoln:
*
"Vấn đề Nội chiến Mỹ năm 1861 và tại VN năm 1965, là nếu xét đến Tuyên ngôn độc lập Mỹ 4/7/1776 và Tuyên ngôn độc lập của VNDCCH 2/9/1945 khá tương đồng, thì hãy ngẫm về những nhà nước thống nhất dưới sự lãnh đạo của Lincoln và Hồ Chí Minh, hay những phe LY KHAI cầm đầu bởi Jefferson Davis (tổng thống Liên minh miền Nam) và Diệm..."
*
"Vai trò của ông Hồ đối với sự thống nhất về pháp lý của VN tương tự như vai trò của Lincoln đối với sự thống nhất của nước Mỹ. Còn vai trò của Mỹ tại VN thì chẳng khác gì nước Anh định can thiệp nhân danh Liên minh miền Nam như họ đã dọa vào năm 1861."
--
Về VN, Mỹ có "kiềm chế đe dọa sử dụng vũ lực" trong quan hệ quốc tế như Điều 2 Hiến chương LHQ quy định?
*
UB: Không.
--
Mỹ có hay không quyền tự quy kết một bên đã "tấn công vũ trang" phá hoại "hòa bình và an ninh quốc tế" và có hay không quyền tự đưa ra biện pháp vãn hồi hòa bình (như đã làm ở VN)?
*
UB: Dẫn theo Hiến chương LHQ, đây là thẩm quyền của HĐBA, là nơi sẽ cân nhắc về những hành động "đe dọa hòa bình, phá hoại hòa bình, hay xâm lược, để khuyến nghị hay quyết định biện pháp vãn hồi hòa bình và an ninh quốc tế."
--
VNCH có đủ điều kiện để được áp dụng Điều 51 về phòng vệ tập thể dành cho các quốc gia thành viên LHQ.
*
UB: Nam VN chỉ là một vùng lãnh thổ trong một quốc gia tạm thời bị chia cắt, không đủ điều kiện để được coi như một quốc gia thành viên LHQ.
--
Việc Mỹ vận dụng Điều 51 có phù hợp hay không?
*
UB: Điều 51 là ngoại lệ hẹp duy nhất của Hiến chương cho phép sử dụng vũ lực để phòng vệ, nhưng là trong tình thế nguy cấp (trước khi HĐBA xem xét). Vì vậy không thể coi việc miền Bắc từng bước chi viện cho MTGP là "tấn công vũ trang", nghĩa là không đến mức Mỹ có quyền vận dụng Điều 51. Sự phòng vệ nếu có cũng chỉ được phép tương xứng với mức độ gây hấn, nhưng Mỹ đã ồ ạt ném bom miền Bắc, so với việc miền Bắc từng bước chi viện cho MTGP, là sự phòng vệ bất tương xứng.
*
Theo UB, đối với cuộc xung đột tại VN, thì phải áp dụng Điều 33 của Hiến chương, rằng các bên xung đột có nguy cơ ảnh hưởng đến hòa bình và an ninh quốc tế sẽ tìm kiếm giải pháp bằng các biện pháp hòa bình như đàm phán, tham vấn, hòa giải...
--
Hiệp ước SEATO cho phép Mỹ can thiệp vào VN?
*
UB: Nước Mỹ cách Đông Nam Á cả một đại dương, chẳng có liên hệ về lịch sử hay chủng tộc sâu sắc với khu vực đó. Do vậy, SEATO là một "công thức ngụy tạo" của cựu ngoại trưởng Dulles, là sự "nhạo báng" đối với việc vận dụng Hiến chương LHQ tại Điều 51 và 53 về an ninh khu vực. (SEATO tiếng là tổ chức Liên phòng Đông Nam Á, nhưng lại chỉ có đúng 2 thành viên từ khu vực này, còn lại là Mỹ và các đồng minh thân cận hùng mạnh từ nhiều khu vực khác. SEATO tự đưa Nam VN vào chiếc ô an ninh của mình, dù VNCH không phải thành viên).
*
Theo UB, Mỹ không đủ điều kiện để can thiệp vào VN trong khuôn khổ Hiệp ước SEATO, vì điều IV Hiệp ước yêu cầu "các nước ký kết phải lập tức tham vấn để thống nhất giải pháp hành động" khi có đe dọa an ninh đối với các nước liên quan, nhưng Mỹ 'quên' chưa làm việc này. Kể cả khi SEATO chấp thuận đề nghị can thiệp của Mỹ, thì một tổ chức an ninh khu vực vẫn cần trình lên LHQ phê chuẩn trước khi hành động.
--
Mỹ có vi phạm HĐ Geneva?
*
UB: Tại hội nghị Geneva, Mỹ đã tuyên bố kiềm chế không đe dọa sử dụng vũ lực để cản trở HĐ Geneva, và sẽ "tìm cách thống nhất các quốc gia bị chia cắt thông qua bầu cử do LHQ giám sát". Như vậy (ở mức độ nhất định) Mỹ đã chấp nhận HĐ. Mỹ chưa từng phủ nhận VN là một quốc gia bị chia cắt, nhưng lại diễn giải miền Bắc như một "kẻ ngoại xâm" đối với miền Nam và phải bị ném bom. Mỹ đưa quân vào Nam VN, ủng hộ Nam VN từ chối hiệp thương tổng tuyển cử nhằm biến Nam VN thành một quốc gia riêng rẽ. Những hành động trên đều là vi phạm HĐ Geneva.
*
Theo UB, nguyên nhân sâu xa khởi nguồn cho xung đột tại VN chính là việc Nam VN với sự ủng hộ của Mỹ đã từ chối hiệp thương tổng tuyển cử thống nhất đất nước đã được thỏa ước tại hội nghị Geneva. Hệ quả là VNDCCH có cớ để chấm dứt cam kết tôn trọng ngừng bắn, khởi động thống nhất bằng vũ trang.
--
Tổng thống Mỹ có vi phạm Hiến pháp Mỹ khi can thiệp quân sự vào VN mà chưa có sự phê chuẩn của Quốc hội?
*
UB: Đúng là trong lịch sử, tổng thống Mỹ từng nhiều lần ra lệnh can thiệp quân sự tại nước ngoài mà không cần Quốc hội tuyên chiến. Nhưng đó chỉ là những cuộc đụng độ nhỏ, những hành động cảnh sát từ thời ngoại giao "pháo hạm", chưa bị hạn chế bởi Hiến chương LHQ. Chưa lần nào, trừ chiến tranh Triều Tiên, lại có quy mô lớn đến vậy như tại VN. Đó là chiến tranh thực sự và cần phải được Quốc hội phê chuẩn.
--
Nghị quyết Vịnh Bắc Bộ, và việc Quốc hội phê chuẩn ngân sách cho chiến tranh VN có đủ để coi là thay thế lời tuyên chiến?
*
UB: Dẫn theo nghị quyết Vịnh Bắc Bộ, tổng thống Mỹ vẫn phải thực hiện các bước tuân thủ Hiến pháp. Ở đây vẫn là thiếu sự phê chuẩn của Quốc hội để tiến hành chiến tranh. (Vào năm 1993, nhiều người Mỹ còn chưa biết đến sự kiện Vịnh Bắc Bộ là sai sự thật.)
--
Các cam kết của các tổng thống Eisenhower và Kennedy trợ giúp Nam VN có đủ là lý do để Mỹ can thiệp?
*
UB: Không đủ, vì các cam kết đó mập mờ, không đề cập đến việc Mỹ sẽ đổ quân, không có dạng thức của các hiệp ước, và chưa từng được Quốc hội phê chuẩn.
--
Trên cơ sở những lập luận của mình, UB đề xuất Mỹ phải dừng ném bom vô điều kiện miền Bắc, xuống thang ở miền Nam, công nhận MTGP và khởi động đàm phán trên nền tảng HĐ Geneva 1954.
------
3. ĐẤU LÝ
*
Hai phe luật gia ủng hộ và phản đối can thiệp rất khác nhau về góc nhìn.
*
Bên ủng hộ kết tội Hà Nội đã vi phạm HĐ Geneva về ngừng bắn, là cớ pháp lý để Mỹ can thiệp. Trong khi đó, họ coi Nam VN không bị ràng buộc bởi thỏa ước tổng tuyển cử trong HĐ (không ký, không biểu quyết), nên sẽ vô hiệu hóa cớ pháp lý của Hà Nội để theo đuổi đấu tranh vũ trang.
*
Nhiều luật gia thuộc bên ủng hộ can thiệp, tiêu biểu là giáo sư Norton Moore, còn suy diễn ranh giới tập kết tạm thời (vĩ tuyến 17) là một dạng biên giới đã tồn tại trên thực tế mà các bên phải biết chấp nhận, để suy diễn tiếp thành nước VNDCCH đã 'xâm lược' nước láng giềng VNCH. Mỹ dưới góc nhìn này đã trở thành 'người hùng của thế giới tự do' đáng tuyên dương khi chống lại 'kẻ xấu Cộng sản- VNDCCH' để giải cứu cho 'kẻ yếu VNCH'.
*
Bên phản đối can thiệp thì ngăn chặn lý lẽ coi 2 miền là 2 nước, với ví dụ đối chứng dễ hiểu là Nội chiến Mỹ, khi bên chính nghĩa vì sự nghiệp thống nhất đã chiến thắng bên ly khai. Mỹ dưới góc nhìn này lại là 'kẻ xấu' (tương tự như Anh định ủng hộ ly khai trong Nội chiến Mỹ), và sự can thiệp quân sự của Mỹ vào VN khi đó là bất hợp pháp.
*
Bên cạnh đó, bên phản đối còn chỉ ra nhiều 'lỗi kỹ thuật' pháp luật trong hành động can thiệp của Mỹ. Theo họ, nếu cứ vận dụng luật như kiểu chính quyền Mỹ làm với VN, thì sẽ trở thành tiền lệ nguy hiểm để biện minh cho nhiều kiểu can thiệp bất hợp pháp khác trong tương lai. (Thời gian đã chứng minh là họ đoán đúng.)
*
Năm 1971, tranh cãi giữa hai bên căng thẳng đến mức họ cùng nhau đưa vấn đề "tính pháp lý của chiến tranh VN" ra biểu quyết tại hội nghị thường niên của Hiệp hội Pháp luật Hoa Kỳ (ABA). Kết quả là sau 3 giờ thảo luận căng thẳng, bên ủng hộ chính quyền Mỹ can thiệp đã chiến thắng với số phiếu 173-105. Nhưng kết quả này không thuần túy chỉ là chuyên môn, mà còn bị xen lẫn lý trí chính trị (ghét Cộng sản, sợ bị Hà Nội khai thác kết quả, sợ trở thành đâm sau lưng chiến sĩ...)
*
Một cuộc đấu lý khác cũng diễn ra giữa các cá nhân và tòa án Mỹ. Nhiều quân nhân từ chối sang VN vì cho đây là cuộc chiến bất hợp pháp, ví dụ như chưa được Quốc hội phê chuẩn. Họ muốn tòa án điều tra để bác bỏ "tính pháp lý của chiến tranh VN", nhưng các tòa án Mỹ đều né tránh để khỏi phải xét xử vấn đề chính trị nhạy cảm này.
*
VN đã phải đấu lý với Mỹ từ năm 1968 đến 1973 thì rồi cũng đạt được điều mình mong muốn. Mỹ phải công nhận giấy trắng mực đen rằng nước VN từ Bắc chí Nam chỉ là MỘT, và việc của VN thì người VN tự lo, quân đội nước ngoài phải rút hết. CHÂN LÝ đã chiến thắng, và đó là kết quả từ biết bao hy sinh máu xương trên chiến trường./.
-----
Tham khảo: Vietnam: A Twenty Year Retrospective. Matthew Lippman. 1/1/1993.
-----
Ảnh: Tiến sĩ Kissinger rồi cũng phải 'ngả mũ' trước 'luật gia' Lê Đức Thọ.

#GPL



Nguồn : Page Tìm hiểu về chiến tranh Việt Nam (Viet Nam War)

Nếu thấy hay thì hãy chia sẻ nội dung này bạn nhé !


Xem Thêm những ảnh xưa cùng chuyên mục Ảnh Xưa Tổng Hợp khác