Trận Tốt Động 1426 - Trận mai phục lớn nhất trong lịch sử chống giặc ngoại xâm của dân tộc Việt.


Trận Tốt Động 1426 - Trận mai phục lớn nhất trong lịch sử chống giặc ngoại xâm của dân tộc Việt.

Bối cảnh: Cuộc chiến tranh chống Minh của vua Lê Lợi lúc này đã là năm thứ 9. Quân Lam Sơn đã gần như kiếm soát phần phía Nam đất nước lúc đó gồm các tỉnh ngày nay là Bắc Quảng Bình, Hà Tĩnh, Nghệ An, Thanh Hóa, Ninh Bình. Thừa thắng, vua Lê Lợi đã gửi ba cánh quân ít nhưng tinh nhuệ, do các tướng giỏi nhất chỉ huy đi tắt ra Bắc và hoạt động dưới hình thức những đội “Tuyên truyền giải phóng quân”. Nghĩa là vừa đánh chặn các cánh quân lẻ của nhà Minh, vừa thu phục thêm lực lượng từ dân chúng.

Kết quả

là chỉ một thời gian ngắn mà quân Minh đã phải co cụm về Đông Quan (Hà Nội ngày nay) và các thành lũy mà cố thủ.

Mặt khác, từ cuối tháng 9 năm 1426, một đạo viện binh lớn của quân Minh do Vương Thông cầm đầu đã nhập thành Đông Quan khiến cho thanh thế quân Minh mạnh trở lại. Mặc dù có lực lượng áp đảo, quân Minh vẫn cẩn thận dùng kế đặt chông sắt ngầm ở Cổ Sở để làm thiệt hại voi chiến của cánh quân Lam Sơn do Lý Triện cầm đầu (lúc này là lực lượng chính đang uy hiếp Đông Quan). Nhận thấy tình hình bất lợi, Lý Triện đã rút quân về Cao Bộ (nay là Chương Mỹ, Hà Tây) đóng trại và xin viện binh. Quân Minh cũng dồn toàn bộ lực lượng tiến về Cao Bộ với mục đính quét sạch quân Lam Sơn chỉ trong một trận. Cả hai bên đều đã sẵn sàng các kế sách riêng.

Tương quan lực lượng:


- Quân Lam Sơn: cánh quân của Lý Triện có 3000 quân Thanh – Nghệ cực kỳ tinh nhuệ, 1 con voi chiến và lực lượng quân mới tuyển mộ ngoài Bắc ước khoảng 2-3 vạn người (nếu nhiều hơn con số này thì sẽ gặp khó khăn khi cơ động và vấn đề hậu cần. Còn nếu ít hơn thì không đủ sức uy hiếp với quân Minh. Đại Việt sử ký tiền biên cũng ghi nhận Lý Triện sau này đã bao vây mặt Bắc Đông Quan với 2 vạn quân)
Cánh quân của Đinh Lễ đến tiếp viện có 3000 quân Thanh – Nghệ và 2 con voi.
Tổng: 6000 quân Thanh Nghệ, 3 thớt voi chiến, hơn 2 vạn bộ binh nhẹ.

- Quân Minh: Cánh quân chính trực tiếp tham chiến do đích thân Tổng binh Vương Thông chỉ huy có ít nhất 5 vạn bộ binh và 5000 kỵ binh.
Cánh kỳ binh đi đường tắt do Phương Chính dẫn đầu có quân số không rõ, cũng không tham gia vào trận đánh chính.

Diễn biến Trận Tốt Động:

Kế hoạch của quân Minh là cánh quân chính của Vương Thông sẽ tiến đến Cao Bộ qua đường Tốt Động, thu hút sự chú ý của quân Lam Sơn. Cánh quân kỳ binh của Phương Chính sẽ bi mật đi đường vòng qua Chúc Động để chặn phía sau lưng. Khi tập kết xong, cánh kỳ binh sẽ bắn một phát pháo làm hiệu lệnh để hai mặt giáp công, dùng quân số đông gấp 3 lần đè bẹp quân Lam Sơn.

Bản kế hoạch trên tuy khá hoàn hảo nhưng lại đã bị tình báo của quân Lam Sơn nắm được toàn bộ. Các nguồn sử liệu phần lớn cho rằng quân Lam Sơn bắt được trinh sát của quân Minh và đã khai thác được thông tin. Tuy nhiên khó có thể tin rằng lính trinh sát lại biết được toàn bộ kế hoạch hành quân tuyệt mật của bộ chỉ huy như vậy. Khả năng cao hơn cả là trong hàng ngũ quân Minh có gián điệp cài sẵn.

Quân Lam Sơn tuy có quân số ít nhưng được chỉ huy bởi hai danh tướng là Đinh Lễ và Lý Triện là hai người nổi tiếng vì tài lấy ít địch nhiều, được sử sách ghi nhận là hạng tướng số một đương thời. Một kế hoạch chiến đấu cực kỳ táo bạo đã được các tướng vạch ra là bỏ ngỏ hoàn toàn Cao Bộ, đem hết quân đi mai phục sẵn ở Tốt Động để chờ đạo quân chính của Vương Thông.

Đúng ngày hôm đó, khi đạo quân chính vừa hành quân đến Tốt Động thì quân Lam Sơn chủ động bắn một phát pháo, giả làm hiệu lệnh của đạo kỳ binh quân Minh. Bị trúng kế, Vương Thông thúc quân tiến gấp để mong đến chiến trường sớm nhắm chiếm trước các vị trí thuận lợi. Đội hình hành quân của quân Minh vì thế không còn liên kết chặt chẽ. Chẳng mấy chốc mà quân Minh lao thẳng vào một cánh đồng lầy do không thông thuộc địa hình và bị dồn cục lại. Đúng thời điểm đấy thì quân Lam Sơn tấn công.

Từ ba phía trước và hai bên sườn, quân Lam Sơn giáng những đòn phủ đầu vào quân Minh bằng những vũ khí tầm xa rất hiệu quả như cung, nỏ, hỏa đồng. Quân Minh bị bất ngờ, lại ở trong địa hình chật hẹp lầy lội khiến cho lợi thế quân số không còn ý nghĩa. Dù rất cố gắng nhưng quân Minh không tái lập nổi một đội hình khả dĩ có thể cố thủ và phản công, đành phải chôn chân tại chỗ dưới làn mưa tên.

Binh bộ thượng thư (tương đương Bộ trưởng bộ quốc phòng ngày nay) của nhà Minh là Trần Hiệp dẫn đầu một đội kỵ binh xông thẳng vào hàng ngũ quân Lam Sơn để cố mở một đường đột phá. Ông này đã xông xáo khá can đảm cho đến khi bị chém rơi khỏi mình ngựa. Tuyệt vọng, Trần Hiệp đã rút kiếm đâm cổ tự sát (theo Minh sử). Đây là Binh bộ thượng thư thứ hai của nhà Minh tử trận tại Đại Việt và chưa phải là người cuối cùng.

Sau khi bắn tên, quân Lam Sơn bắt đầu dàn hàng ngang mà tiến lên, giáo chĩa ra trước. Quân Minh không xếp thành hàng ngũ, nhanh chóng bị đâm gục từng lớp một. Tổng Binh Vương Thông của nhà Minh trong khi đốc chiến bị trúng một mũi tên vào sườn, phải quay ngựa tháo chạy khỏi chiến trường. Chứng kiến cảnh đó, tinh thần quân Minh hoàn toàn sụp đổ, cả khối quân khổng lồ dẫm đạp lên nhau bỏ chạy trong khi quân Lam Sơn đuổi sát phía sau. Một cánh quân Lam Sơn bố trí sẵn sau lưng quân Minh đã giật sập cầu Ninh bắc qua sông Đáy khiến đa phần bộ binh nhà Minh không qua sông được. Quân Lam Sơn không có chủ định giữ tù binh nên một cuộc tàn sát đã diễn ra tại đây, xác chết quân Minh rơi xuống nước nhiều đến nỗi tương truyền rằng làm sông đổi dòng. Các tài liệu sau này không rõ vì muốn đề cao chiến thắng hay muốn giảm bớt tính tàn bạo mà chép rằng quân Lam Sơn bắt được 1 vạn tù binh. Thực tế binh lực của Lý Triện không thể đủ để coi giữ một lượng tù binh quá lớn được. Lam Sơn thực lục thì ghi nhận rằng con số tù binh trong trận này chỉ dừng ở 100 người.

Về phần cánh kỳ binh của Phương Chính thì sau khi nghe tin trinh sát rằng đại quân đã thảm bại, cánh quân này cũng vội vã quay đầu bỏ chạy, mặc dù quân số có thể vẫn còn đông hơn quân Lam Sơn tại chiến trường. Một số nguồn cho rằng cánh quân này cũng bị chặn đánh và có thương vong.

Kết quả:
Theo các nguồn sử liệu chính thống của ta thì quân Minh có 5 vạn binh sĩ tử trận cùng các chỉ huy quan trọng là Trần Hiệp, Lý Lượng, Lý Đằng. Nhà Minh cho rằng con số thiệt hại là khoảng 2-3 vạn người. Thiệt hại phía quân Lam Sơn không đáng kể. Sau thất bại này quân Minh phải bỏ hết các trại ngoài thành để rút hết quân về cố thủ Đông Quan trong khi đại quân Lam Sơn từ Nghệ An ào ạt tiến ra. Đây là thời điểm bắt đầu cuộc vây hãm Đông Quan nổi tiếng.

#NKL



Nguồn : Page Tìm hiểu về chiến tranh Việt Nam (Viet Nam War)

Nếu thấy hay thì hãy chia sẻ nội dung này bạn nhé !


Xem Thêm những ảnh xưa cùng chuyên mục Sử Kiện Lịch Sử khác