Vụ Án Cao Bá Quát Suýt Bị Tử Hình Vì Sửa Hàng Loạt Bài Thi




Chúng ta vẫn thường được đọc những câu chuyện ca ngợi về hành trình khổ công luyện chữ đẹp của danh sỹ Cao Bá Quát. Tuy nhiên ông cũng được lưu danh sách sử Việt trong vụ gian lận thi cử chấn động lịch sử khoa bảng nước ta diễn ra vào năm 1841 dưới thời vua Thiệu Trị, Nhà Nguyễn.

Năm đó, Cao Bá Quát được cử làm Sơ khảo trường thi Thừa Thiên. Trong lúc chấm thi, ông thấy một số bài văn hay nhưng phạm húy. Không muốn vì lỗi nhỏ mà đánh trượt người có tài, Cao Bá Quát cùng Phan Thời Nhạ ngầm lấy muội đèn làm mực chữa 24 bài.

Trong 24 người có bài được chữa này, 5 thí sinh đỗ cử nhân. Trương Đăng Trinh – cháu ruột của đại thần Trương Đăng Quế – có quyển văn thứ 2 bị nội trường đánh hỏng. Phần khảo là Nguyễn Văn Siêu đánh giá bài thi tốt đã nói với quan Ngoại trường Cao Bá Quát liệt Trinh vào hạng đỗ. Cao Bá Quát đồng ý.

Luật tổ chức trường thi quy định trong thời gian chấm thi, quan Nội trường và quan Ngoại trường không được gặp nhau.

Tuy nhiên, thấy Cao Bá Quát viết chữ tốt, Chủ khảo Bùi Quỹ bèn gọi ông ra Ngoại trường viết hộ bảng thí sinh thi đỗ. Viết xong, Cao Bá Quát được Nguyễn Văn Siêu giữ lại qua đêm để uống rượu.

Đến khi tra bảng, các sĩ phu xôn xao. Khi bị Bộ Lễ và Viện Đô sát điều tra, Cao Bá Quát nhận tất cả, nói: “Tôi thấy các bài hay sính bút làm vậy chứ không ai gửi gắm, dặn dò gì cả”.

Án được dâng lên vua, Cao Bá Quát và Phan Thời Nhạ bị tội tử hình. Nguyễn Văn Siêu bị tội phạt trượng (đánh bằng gậy) và tội đồ (đi đày). Chủ khảo Bùi Quỹ và giám khảo Phan Văn Nhã, Trương Hảo Hợp bị giáng chức.

Theo sách Đại Nam thực lục, nhà vua phán rằng: “Chọn người tài giỏi là một điển lễ long trọng, bọn Quát dám làm trái phép như thế, khép vào tội nặng cũng đáng. Song ta nghĩ do sự khờ dại mà làm ra, chứ không có tình tiết gì khác, còn có thể khoan tha cho tội xử tử. Siêu cho Quát ngủ ở phòng của mình, tuy không có tình tiết gì, nhưng phép trường không thể hỗn tạp như thế được. Đáng lẽ ra cứ theo như luật mà trị tội, nhưng ta tạm gia ơn tha cho tội đồ mà chỉ cách chức, cho gắng sức làm việc để chuộc tội”.

Vua ban lệnh cho Thị lang Bộ hình Ngô Văn Địch, Chưởng ấn Cấp sự trung Lê Chân cho gọi 5 người được chấm đỗ cho thi lại. Nếu đúng văn khá, đáng được đỗ sẽ phong hạng cử nhân. Trong những người này, duy nhất cử nhân thứ 20 là Phan Văn Trị vì bài phú trùng vần, bị đánh hỏng.

Châu bản triều Nguyễn viết sau đó, Cao Bá Quát được giảm án từ “trảm quyết” – chém ngay – thành án “giảo giam hậu” – giam lại, đợi thắt cổ sau.

Nguyễn Văn Siêu truyền miễn đánh gậy, giao cho Bộ Lại hiệu lực chuộc tội.

Cuối cùng, án Cao Bá Quát được đổi sang tống ngục. Năm 1843, ông được cho đi “dương trình hiệu lực”, nghĩa là được phép lập công chuộc tội, theo đoàn Đào Trí Phú đến Indonesia. Sau chuyến đi trở về, ông lại được vào Viện hàn lâm để lo việc sưu tầm và xếp đặt văn thư.

Rõ ràng, để chọn được người tài, người thực sự có năng lực cho nước nhà, thời nào cũng vậy, chế độ thi cử thực sự rất nghiêm túc. Nghe chuyện người xưa mà ngẫm lại câu chuyện thi cử hôm nay để biết việc xử lý nghiêm những sai phạm là rất cần thiết.

P/s: Ảnh minh họa trường thi thời xưa.



Nguồn : group Tìm hiểu về lịch sử Việt Nam (The history of Vietnam)

Nếu thấy hay thì hãy chia sẻ nội dung này bạn nhé !


Xem Thêm những ảnh xưa cùng chuyên mục Nghiên Cứu Lịch sử khác