Vua KHẢI ĐỊNH ngự giá Bắc tuần


Tại sao các ông vua Nhà Nguyễn đều chỉ “Ngự Giá Bắc Tuần” mà không nghe nói tới "Nam Tuần" ? Và tại sao chỉ đi có một lần trong đời mà thôi?
Vua Khải Định có thiệt sự là một ông Vua xa hoa, phô trương thanh danh đến mức làm kiệt quệ ngân khố?
************************************************

Thông thường các vua Nhà Nguyễn đều có “ngự giá Bắc tuần” một lần trong thời gian trị vì.
Chẳng hạn:
Vua Gia Long bắc tuần vào năm 1804;
Vua Minh Mạng, vào năm 1821;
Vua Thiệu Trị, vào năm 1842.

Thực ra, đối với các Vua, việc Bắc tuần này cũng có vẻ bất đắc dĩ, vì các Vua đều biết rằng mỗi chuyến đi như vậy là cả một sự tốn kém cho ngân quỹ quốc gia, và gây xáo trộn sinh họat địa phương. Các tỉnh có Vua đi qua, không phải chỉ lo việc nghinh đón, cung phụng Vua mà còn phải lo phục vụ cả một đoàn quan quân hộ tống đông đảo lên đến hàng nghìn người.
Bởi vậy, các Vua đều kết hợp việc thăm dân cho biết sự tình với việc ra Thăng Long tiếp nhận sắc phong của Vua Nhà Thanh, và tiếp nhận sắc phong thì mỗi Vua chỉ làm một lần trong đời. Cứ lấy cuộc Bắc tuần của Vua Minh Mạng năm 1822 cũng đủ thấy sự phức tạp như thế nào. Hồi đó, Vua đã mang theo một đoàn 1,792 quan văn võ lớn nhỏ, và 5,150 lính hộ vệ. Sở dĩ Vua phải đem theo một đoàn quan quân đông đảo như thế là vừa để bảo đảm vấn đề an ninh, đề phòng những cuộc nổi loạn đánh úp bất thần; mặt khác, cũng cần phải phô trương thanh thế với thiên triều là điều tất yếu đối với các Ông Vua dù bên Tây hay bên Tàu.
Do biết tốn kém ngân sách khi đang còn là ông Hoàng, Vua Khải Định đã từng ra Bắc, vào Nam, du lịch nhưng với tư cách cá nhân. Chẳng hạn, ngày 14/2/1907, Phụng Hóa Công đã cùng với người bạn thân, tên Hường Đề (kể về vai vế dòng họ thì ông này thuộc hàng ông), làm một chuyến du lịch về phương Nam.
Hai người đi tàu lửa vô Đà Nẵng, rồi xuống tàu Manche để vô Sàigòn. Ông Hường Đề vừa là bạn đồng hành, vừa là thông dịch viên. Khi lên ngôi, Vua Khải Định đã cử ngay người bạn thời tiềm để làm Ngự tiền Văn Phòng.
Nếu sự ghi nhận của R.Orband hoàn toàn trung thực thì cuộc du lịch này rõ ràng là cuộc viếng thăm của một chính khách chứ không phải một người bình thường. Theo đó, ông Hoàng Phụng Hóa đã đi dự dạ vũ do chính quyền tổ chức tại Tòa Đốc lý, với lịch trình như sau :
1. Ăn cơm tối với Thống đốc Nam Kỳ Klobukowski, và sau đó, với Phó Thống Đốc M. Outrey;
2. Đi thăm bệnh viện bản xứ, thăm trường mù, trường câm điếc, trường dạy nghề, trường trung học Chasseloup Laubat,
3. Thăm pháo hạm Acheron đậu trên sông Sàigòn,
4. Vô Chợ Lớn thăm nhà máy xay lúa,
5. Đi Thủ Đức thăm ông Lê Phát An,
6. Đi Biên Hòa dự lễ phát thưởng cuộc thi canh nông kỹ nghệ,
7. Dự cuộc đua ngựa v.v
*** Ở chơi như vậy mười ngày (17/2-27/2/19, hai người mới xuống tàu thủy để về Huế.
Lên làm Vua vào giữa tháng 5/1916 thì ngày 7/9/1916, Vua đã mở một cuộc viếng thăm ngắn hạn Đà Nẵng-Quảng Nam trong ba ngày với Quyền Khâm sứ Trung Kỳ Le Marchant de Trigon. Theo ghi nhận của Orband, chương trình thăm viếng của vua khá sát sao.

1. Tới Đà Nẵng vào chiều hôm 7/9/1916
2. Sáng hôm sau Vua đi thăm Hội An.
3. Sau khi dự cuộc lạy mừng của quan lại địa phương tại hành cung, Vua đi Phú Thượng để thăm các xưởng chế biến trà xuất khẩu của công ty Derobert & Fiard.
4. Tối hôm đó, Vua lên thăm tàu Paul Lecat của hãng Messageries Maritimes đang bỏ neo trong vịnh Đà Nẵng;
5. Ngày 9/9 vào Tam Kỳ, đi thăm mỏ vàng Bồng Miêu,
6. Và hôm sau, 10/7, thì trở về Huế.

*** Cùng với hai cuộc viếng thăm vừa kể, chuyến du hành thứ ba của Vua Khải Định vào năm 1918 sẽ cho chúng ta thấy một vài cá tính đặc biệt của Vua mà dư luận ít khi biết đến.

Ngày 29/3/1918, Vua xuống chiếu nói về cuộc ngự giá Bắc tuần, với lý do như đã nêu trên, trong đó có ấn định rõ ngày lên đường, miễn cho dân các phủ huyện việc đón rước và đặt bàn hương án bái vọng khi Vua đi qua, để cho dân yên ổn làm ăn. Về chi phí thì trích từ quỹ dự trữ của Nam triều để địa phương khỏi tốn kém.

Vua chỉ định một phái đoàn tháp tùng gồm các nhân vật sau đây:
– Viện trưởng Viện Cơ Mật kiêm Thượng thư Bộ Hình Tôn Thất Hân,
– Thượng thư Bộ Công kiêm Bộ Binh Đoàn Đình Duyệt,
– Thống chế Lê Văn Bá,
– Tham tri Bộ Lễ Bửu Thạch,
– Chưởng vệ Nguyễn Hữu Tiễn,
– Tham tá Nội Các Phạm Hoan,
– Ngự tiền Văn phòng kiêm Thông ngôn Hường Đề,
– Lang trung Ty Cẩn Tín Ưng Bàng.
Ngoài ra, quan lại tùy tùng còn có 2 ngự y, 8 thị vệ, 2 quan Nội Các, và một nhân viên Viện Cơ Mật.
Về phía Pháp, lúc đầu Charles, Khâm sứ Trung Kỳ, định đi theo Vua, nhưng tới ngày đi thì bịnh, nên cử Đổng lý Văn phòng Le Fol đại diện, tháp tùng có R.Orband, quan cai trị, và thông ngôn riêng của Tòa Khâm là Bùi Thanh Vân.

Trong thời gian Vua vắng mặt, việc triều chính Vua ra Dụ ngày 12/4/1918 giao cho Thượng thư Bộ Lại Nguyễn Hữu Bài và Thượng thư Bộ Học Hồ Đắc Trung trách nhiệm điều hành tổng quát; giao Trung quân Đô thống Hường Thỏa và Thống chế Võ Văn Kiêm trông coi về mặt an ninh Kinh thành và Đại Nội. Ngoài ra, trong khi hai ông Thượng thư Tôn Thất Hân và Đoàn Đình Duyệt vắng mặt, thì tại mỗi Bộ vua cử ra một Tham tri và một Thị lang xử lý thường vụ và chịu trách nhiệm về ấn tín của Bộ.

12giờ30 ngày 19/4/1918, một chuyến xe lửa đặc biệt khởi hành từ ga Huế, đưa Vua và phái đoàn ra Bắc, cùng lúc, trước Kỳ đài, chín phát ống lệnh nổ vang kinh thành báo hiệu chuyến ngự giá bắc tuần bắt đầu. Tiễn đưa Vua hôm đó tại ga Huế có một số người Pháp, các quan của triều đình Huế và tỉnh Thừa Thiên, học sinh các trường và rất đông dân chúng.
Orband, viên chức Pháp, tác giả thiên phóng sự Bắc tuần, nhận xét rằng phái đoàn Bắc tuần của Vua Khải Định thật là gọn nhẹ, chỉ có 20 người, chứ không đông đảo rộn ràng như xưa kia. Điều này thì chẳng phải do Vua ưa giản dị, mà chỉ vì đi nhiều thì tốn kém. Vả chăng Vua đâu cần tiền hô hậu ủng chi cho nhiều, vì vấn đề an ninh đều do chính quyền Bảo hộ bao biện hết.

Tại những nơi chưa có cầu, người ta phải kết đò rồi lót ván, làm thành cầu nổi cho đoàn xe đi qua. Mặc dầu Vua đã có chiếu chỉ miễn việc đón chào cho các địa phương có Vua đi qua, nhưng dọc đường nhiều nơi người ta vẫn bày hương án với cờ lọng, và hương chức khăn đóng, áo rộng chỉnh tề, cùng dân chúng chực sẵn bên đường, bái vọng khi xe vua đi qua.
Cái hình ảnh khác biệt giữa việc đón mừng Vua ngày xưa và đón chào Nguyên thủ Quốc gia ngày nay là người ta nôn nóng chờ Vua tới, nhưng đến khi thấy xe Vua ngang qua thì mọi người lại im lặng, kính cẩn vòng tay cúi đầu, chứ không vẫy tay hoan hô ầm ĩ, vì làm thế là bất kính. Quả là phong cách mỗi thời một khác.
Vua Khải Định có thể đã lấy làm hãnh diện và sung sướng khi thấy được dân đón chào như thế, khác hẳn điều đã xảy ra cho Vua cha Đồng Khánh, hơn 30 năm về trước. Hồi đó, sau khi Kinh đô Huế thất thủ (5/7/1885), Vua Hàm Nghi chạy ra vùng rừng núi Quảng Bình và Hà Tĩnh, cầm đầu cuộc kháng chiến Cần vương. Sau khi tìm mọi cách chiêu dụ Vua Hàm Nghi trở về không được, người Pháp và triều đình Huế lập Vua Đồng Khánh (anh ruột của Vua Hàm Nghi) lên thay và đưa Vua “ngự giá Bắc tuần” để chiêu an dân chúng đồng thời chiêu hồi Vua Hàm Nghi trở về. Nhưng dưới ảnh hưởng của chiếu Cần vương, đi đến đâu Vua cũng bị dân chúng chống đối, cuối cùng phải bỏ dở hành trình nửa chừng, xuống tàu thủy về lại Huế.
Tại mỗi ga dừng khi đến 1 tỉnh lỵ, Vua đều đến thăm các công trình bệnh viện trường học và nhận được sự đón tiếp nồng nhiệt của dân chúng với các phần lễ nghi, quan lại địa phương đến chào mừng, nhưng không dừng lại lâu. Năm giờ chiều hôm đó, 26/4, thì tàu tới ga Hà Nội.
Vua đi thăm các trường đại học, viện nghiên cứu và các xưởng sản xuất tại HN
Đến chiều ngày 5/5/1918 Toàn quyền đưa Vua đi thăm Thư viện và viện Bảo Tàng của trường Viễn Đông Bác Cổ (L’Ecole Française d’ Extrême-Orient) và Phòng Thương Mãi.

Ngày 6/5, Vua chính thức rời Hà Nội. Lễ tiễn đưa diễn ra long trọng ở nhà ga. Toàn quyền, Thống sứ Bắc kỳ, Khâm sứ Trung kỳ, Charles (mới ra sau) đều lên tàu với nhà Vua. Tàu dừng lại ở ga Phủ Lý để nhận sự đón tiếp trọng thể của địa phương. Ở đây, nhân danh chính Phủ Pháp, Toàn quyền tặng Vua Bắc đẩu Bội tinh. Vua đi thăm thành phố, bệnh viện, nhà máy sợi và nhà máy dệt.

Sáng hôm sau, 7/5, Vua và Khâm sứ lên tàu về Huế, còn Toàn quyền và Thống sứ quay về Hà Nội. Có lẽ lúc này Vua mới thấm mệt nên đã bãi bỏ chương trình thăm thành phố Vinh và lễ bái kiến ở Quảng Trị. Khi đến Quảng trị thì có Hoàng tử Vĩnh Thụy ra đón, Vua chỉ đi thăm vội vã khu điền trang của Thương thư Nguyễn Hữu Bài rồi về Huế. Cuộc đón tiếp long trọng của dân chúng và chính quyền Nam triều cũng như Bảo hộ tại ga Huế diễn ra vào chiều ngày 8/5/19/8 cùng với bảy phát ống lệnh nổ trước kỳ đài đã chính thức chấm dứt cuộc ngự giá Bắc tuần mà Vua thường ao ước.

Vua KHẢI ĐỊNH ngự giá Bắc tuần
Vua KHẢI ĐỊNH ngự giá Bắc tuần
Vua KHẢI ĐỊNH ngự giá Bắc tuần
Vua KHẢI ĐỊNH ngự giá Bắc tuần
Vua KHẢI ĐỊNH ngự giá Bắc tuần
Vua KHẢI ĐỊNH ngự giá Bắc tuần
Vua KHẢI ĐỊNH ngự giá Bắc tuần



Nguồn : Page Sử Nước Nam

Nếu thấy hay thì hãy chia sẻ nội dung này bạn nhé !


Xem Thêm những ảnh xưa cùng chuyên mục Nhân Vật Lịch Sử khác